Родителството знае да биде предизвикувачко. Да бидеме искрени – родителството е предизвикувачко. Особено станува тешко кога детето се соочува со силни емоции како лутина, фрустрација или претерана возбуда што сè уште не знае само да ги регулира. Понекогаш ни возрасните не успеваме лесно да се справиме со сопствените чувства, иако се трудиме.
Иако ваквите реакции се нормален дел од развојот, улогата на родителот во тие моменти е клучна.
Децата не се раѓаат со способност за управување со емоциите – таа се учи постепено, преку развојот и преку набљудување на возрасните. Добрата вест е дека постојат конкретни чекори со кои родителите можат да му помогнат на детето да го изгради својот „емоционален алатник“ и полесно да се справува со силните чувства.
Како се развива регулацијата на емоциите?
Уште од најрана возраст, децата преку емоциите комуницираат со околината. Кај бебињата, плачењето е првата форма на емоционално изразување – така покажуваат дека се гладни, уморни или дека нешто им е потребно.
Во раната детска возраст (toddler фаза), емоциите стануваат посложени, но децата сè уште не знаат да ги именуваат. Двегодишно дете може да почувствува љубомора и лутина кога во семејството ќе дојде ново бебе, но без разбирање на тие чувства, може бурно да реагира – кон родителот или кон братчето/сестричето.
Со растењето, децата постепено развиваат сопствени стратегии за саморегулација. Родителите имаат огромна улога во тој процес – децата најмногу учат гледајќи како возрасните се справуваат со сопствените емоции.
Важно е да се нагласи: „големите чувства“ не се нужно негативни. На децата често им е подеднакво тешко да ја регулираат силната возбуда или радост како и лутината.
Клучни чекори во учењето на емоционална регулација
- Останете смирени
Децата се исклучително чувствителни на емоционалната состојба на возрасните. Кога родителот реагира смирено, детето добива порака на сигурност и поддршка.
Секако, не е секогаш лесно да се остане мирен среде детски испад. Ако почувствувате дека ситуацијата ве преплавува, направете кратка пауза:
- земете неколку бавни, длабоки вдишувања
- накратко оддалечете се од просторијата (доколку е возможно)
- свртете се на момент за да се приберат мислите
- Пофалете го посакуваното однесување
Родителите природно почесто реагираат на непожелните однесувања. Но подеднакво важно – ако не и поважно – е да се забележи кога детето успешно се справува со своите емоции.
Кога детето ќе успее да ја смири лутината, да почека ред или да го искаже чувството со зборови, важно е тоа да се пофали. Позитивното поткрепување долгорочно ја намалува зачестеноста и интензитетот на испадите.
Пример:
„Забележав дека длабоко вдиша кога се налути. Тоа беше навистина зрело од тебе.“
- Именувајте и валидирајте ги емоциите
Откако детето ќе се смири, помогнете му да препознае што чувствувало.
На пример:
„Знам дека си лут и тажен затоа што не можеш да добиеш колаче пред вечера.“
Со ова детето учи да ги поврзува чувствата со зборови – што е основа на саморегулацијата. Кога знае дека е луто, полесно може да примени стратегија што му помага, како длабоко дишење.
Овој пристап му испраќа порака дека е безбедно да се изразуваат емоциите.
- Вежбајте преку игра и секојдневни ситуации
За емоциите не се учи само во кризен момент. Најдобро е да се вежба преку игра и секојдневие.
Може да пробате:
- да правите различни изрази на лицето и да погодувате која емоција ја претставуваат
- за време на читање сликовница да прашате како се чувствува ликот
- да разговарате за емоциите што ги забележувате кај другите луѓе
- Препознајте кога е потребна дополнителна помош
Изливите на лутина, тантрумите и силните емоционални реакции се чести во раната и предучилишната возраст, бидејќи мозокот сè уште се развива.
Сепак, добро е да се побара совет од педијатар или матичен лекар ако испадите се:
- исклучително интензивни
- многу чести
- долготрајни
- или значително го нарушуваат секојдневното функционирање на детето
Развивањето на емоционалната регулација е процес што бара време, трпение и доследност. Но со поддршка, разбирање и личен пример, родителите можат да му помогнат на детето да изгради стабилна основа за здрав емоционален развој.
