Светскиот ден за подигање на свеста за аутизмот се одбележува секоја година на 2 април со цел да се зголеми разбирањето, прифаќањето и вклучувањето на луѓето со аутизам ширум светот. Денот беше воспоставен од страна на Генералното собрание на Обединетите нации во 2007 година, а првото одбележување се одржа во 2008 година.
Светскиот ден за подигање на свеста за аутизмот ја нагласува важноста на инклузијата, прифаќањето и поддршката за лицата со аутизам, со растечки глобален фокус на правата и невродиверзитетот. Неговото одбележување оваа година се одвива под слоганот: „Аутизмот и човештвото – секој живот има вредност“. Оваа тема го истакнува и потврдува достоинството и вредноста на сите лица со аутизам како дел од нашата заедничка иднина.
Светскиот ден за подигање на свеста за аутизмот се одбележува секоја година на 2 април. Иако зборот „свест“ стои во насловот, фокусот веќе е префрлен на прифаќање, вреднување и инклузија
Резолуцијата за одбележување на овој ден, усвоена од Генералното собрание на ОН во декември 2007 година, ја нагласува потребата да се подобри квалитетот на животот на лицата со нарушувања од спектарот на аутизам. Аутизмот е доживотна развојна состојба која влијае на комуникацијата, однесувањето и социјалната интеракција во различен степен. Со текот на годините, кампањите за подигање на свеста се префрлија од основно препознавање кон подлабоки разговори за инклузијата, правата и невродиверзитетот. Денот исто така го привлекува вниманието на важноста на раната дијагноза, интервенцијата и пристапот до образование и можности за вработување.
Во последните години, сè поголем е акцентот на преминот од едноставна свесност кон прифаќање и инклузија. Ова вклучува создавање поддржувачка средина во училиштата и на работните места и обезбедување еднакви можности, а одбележувањето на денот служи како потсетник дека градењето инклузивно општество е бенефит за сите.
СЗО: На глобално ниво кај 1 од 127 лица се дијагностицира аутизам
На глобално ниво, кај 1 од 127 лица се дијагностицира аутизам – доживотна невроразвојна состојба која влијае на социјалната интеракција, комуникацијата и однесувањето. Аутизмот е меѓу десетте водечки состојби поврзани со мозочното здравје кои придонесуваат за губење на здравјето на глобално ниво, се наведува во објавата на Светската здравствена организација по повод 2 Април.
Аутизмот претставува разлика во начинот на кој функционира мозокот на детето, што придонесува тоа да се социјализира и да се однесува на уникатен начин. Раните знаци на аутизам вклучуваат ограничен контакт со очите и говор на телото, како и повторувачки движења или говор. Бихевиоралните терапии и другите видови поддршка можат да им помогнат на децата (и на возрасните) со аутизам максимално да ги искористат своите силни страни и да се справат со предизвиците
И покрај меѓународните конвенции за човекови права, лицата со аутизам сè уште се соочуваат со стигма, дискриминација и бариери за учество. Пристапот до навремена, квалитетна здравствена заштита и услуги за поддршка останува ограничен, што поттикнува нееднаквости во текот на целиот живот. Справувањето со овие предизвици бара постојана акција и поголеми инвестиции во инклузивни политики и услуги кои ги штитат правата на лицата со аутизам.
Разбирање на аутизмот: Аутизмот не е болест
Аутизмот е разлика во начинот на кој функционира мозокот на вашето дете, што го обликува начинот на кој комуницира со светот околу него. Не знаеме точно зошто некои луѓе се аутистични, а други не. Но, го знаеме следново:
- Аутизмот не е болест: Ова е важно бидејќи здравствените работници се обидуваат да ги „лечат“ болестите. Кај аутизмот, целта не е лек. Наместо тоа, стручњаците наоѓаат начини да му помогнат на вашето дете максимално да ги искористи своите силни страни, истовремено справувајќи се со предизвиците со кои се соочува.
- Аутистичните луѓе се невродивергентни: Овој збор опишува луѓе чии мозоци се поразлични од она што се очекува. Ако вашето дете е невродивергентно, тоа може да се истакнува повеќе во одредени области, но да му е потребна поголема поддршка во други, во споредба со неговите невротипични врсници.
- Аутизмот е спектар: Аутистичните деца и возрасни имаат широк спектар на карактерни црти, силни страни и предизвици. Ова значи дека не постои универзален пристап за поддршка. Стручњаците ја прилагодуваат поддршката според уникатните потреби на вашето дете.
- Аутизмот често е погрешно разбран: Митовите за аутизмот датираат со децении наназад, наштетувајќи им на луѓето со аутизам. Не можеме да ја избришеме таа историја, но учиме од неа. Денешните терапии им помагаат на аутистичните деца да стекнат вештини без да ги принудуваат да се вклопат во одреден калап.
КОИ СЕ ЗНАЦИТЕ И СИМПТОМИТЕ НА АУТИЗМОТ?
Карактеристиките на аутизмот спаѓаат во две основни групи: тешкотии во социјалната комуникација и интеракција, кои влијаат на тоа како вашето дете се социјализира и ограничени и повторувачки однесувања, интереси или активности, кои влијаат на тоа како вашето дете дејствува.
Подолу се наведени некои примери за карактеристики на аутизмот кои би можеле да ги препознаете кај вашето дете на различна возраст.
Како вашето дете се социјализира
Може да забележите кај вашето мало дете (од 1 до 3 години):
- не го следи вашиот поглед и не гледа во работите кон кои покажувате,
- не реагира на своето име,
- изгледа незаинтересирано за игри кои вклучуваат наизменично учество (како „ѕе-ѕе“),
- не ве бара за да сподели нешто што открило,
- гледа настрана наместо да ве гледа во очи,
- ја користи вашата рака како алатка за да земе нешто што сака,
- претпочита да си игра само (продолжувајќи и по двегодишна возраст).
Може да забележите кај вашето постаро дете:
- зборува за мал опсег на теми,
- води еднострани разговори без меѓусебна размена,
- изгледа незаинтересирано за започнување разговор,
- има тешкотии да ги изрази своите чувства или да разбере како се чувствуваат другите,
- има тешкотии во користењето и разбирањето на говорот на телото, на пример, може да биде свртено со грб кон некого додека му зборува,
- зборува со монотон или „певлив“ глас,
- има тешкотии да ги забележи социјалните знаци.
Може да забележите кај вашиот адолесцент:
- има проблем да разбере што мислат другите, на пример, можеби не препознава сарказам,
- не иницира социјални интеракции,
- остварува мал или никаков контакт со очите,
- има тешкотии да ги поврзе изговорените зборови со говорот на телото,
- тешко му е да гради односи со врсниците,
- полесно се сложува со помлади деца или со возрасни,
- има тешкотии да види нешто од туѓа гледна точка
- не разбира одредени социјални правила, како поздравување или личен простор,
- изгледа резервирано кога е во близина на други.
Како реагира вашето дете
Може да забележите кај вашето мало дете (од 1 до 3 години):
- повторува зборови или фрази (ехолалија),
- повторува движења, како мавтање со рацете, нишање на телото или вртење во круг,
- прави една иста работа постојано со некоја играчка или дел од играчка — како вртење на тркалата на играчка автомобил,
- многу се вознемирува од промени во рутината,
- ги реди играчките или предметите по одреден редослед и се спротивставува ако некој го промени тоа,
- не јаде храна со одредена текстура,
- силно реагира на одредени ткаенини или други нешта на својата кожа,
- покажува силен интерес за специфичен предмет што не би го очекувале, како дрвена лажица или вентилатор.
Може да забележите кај вашето постаро дете или адолесцент:
- повторува одредени зборови или фрази од книги, филмови или ТВ-емисии,
- има тешкотии при префрлање од една на друга задача,
- силно претпочита познати рутини или модели на однесување,
- има интензивни или високо фокусирани интереси — како одредени теми или колекции.
Не постои секогаш јасна граница меѓу она што е карактеристика на аутизмот и она што е едноставно карактеристика на дете кое е само дете. Многу од горенаведените нешта се точни за сите деца во одреден момент. Но, кај аутизмот, овие однесувања се повеќе од само фаза. И тие можат да претставуваат предизвици за вашето дете во одредени средини, како училиштето или социјализацијата со врсниците.
Кои силни страни ги имаат луѓето со аутизам
Истражувачите пронајдоа широк спектар на силни страни кај аутистичните лица. Вашето дете може да поседува:
- сила да го каже своето мислење или да „оди против толпата“, дури и ако тоа не е баш популарно да се направи,
- силно чувство за правилно наспроти погрешно, што ги води да го следат својот морален компас дури и кога никој не ги гледа,
- способност директно и искрено да ги изразат своите мисли,
- дарба за поврзување со луѓе од сите возрасти,
- способност да се фокусираат долги временски периоди и да стекнат стручност за одредена тема,
- силни вештини за невербално расудување.
Што го предизвикува аутизмот?
Експертите немаат пронајдено една единствена причина за аутизмот. Најверојатно се работи за комбинација од генетика и одредени работи поврзани со бременоста и породувањето. Овие нешта може да ги сретнете опишани како „фактори на животната средина“ или „пренатални настани“. Сите овие фактори меѓусебно дејствуваат и доведуваат до разликите во мозокот што ги гледаме кај аутизмот.
Специфични нешта кои можат да го направат аутизмот поверојатен кај вашето дете вклучуваат:
- бременост на возраст над 35 години,
- останување бремени во рок од 12 месеци по раѓањето на друго бебе,
- појава на гестациски дијабетес,
- крвавење за време на бременоста,
- користење на одредени лекови додека сте бремени,
- помала големина на фетусот од очекуваното (интраутерино ограничување на растот),
- намален кислород до фетусот за време на бременоста или породувањето,
- предвремено породување.
Овие фактори можат директно да го променат начинот на кој се развива мозокот на вашето бебе. Или пак, можат да влијаат на тоа како работат одредени гени, што за возврат доведува до разлики во мозокот, според експертите на Cleveland Clinic.
