Сите знаеме дека како мајка можеш да гледаш на лагите со грижа или разочараност, но дозволи ми да ти кажам дека тие се дел од нормалниот развој на децата. Непобитна е вистината: твоето дете ќе лажe. Сите деца лажат! И тоа почнува многу рано, веќе на возраст од две или три години. Како што растат, стануваат се повешти во тоа, бидејќи лагата бара сè посложено размислување.
Всушност, првите лаги кај децата не се знак на лошо однесување, туку покажуваат како нивниот ум се развива и учи подобро да организира и обработува информации. Интересно е што тенденцијата за лажење обично се намалува како што децата созреваат, најчесто околу 17-та година, кога почнуваат да преземаат повеќе одговорности, според истражување на професорот по развојна психологија, Канг Ли, од Универзитетот во Торонто.
Зошто децата лажат?
Како што заклучивме – лагите кај малите деца не се секогаш мотивирани со лоши намери. Еве најчестите причини зошто децата прибегнуваат кон невистината:
- Да избегнат непријатности: „Не сум ја скршил вазната!“
- Да добијат пофалба: „Јас нацртав најубавата честитка во градинка.“
- Да се спријателат: „Имам најголема колекција играчки.“
- Да ги заштитат другите: „Не мојот другар го направи тоа.“
- Да добијат што сакаат: „Можам ли да добијам уште еден колач? Мајка ми не рече дека не смее.“
- Да привлечат внимание: „Моите родители купија нов автомобил!“
Зад детските лаги се крие сложена мешавина на емоции. Страв, желба за прифаќање, потреба да се докаже – сето тоа може да поттикне дете да измисли приказна. Важно е да се сфати дека детските лаги се одраз на нивните внатрешни борби и несигурности. На крајот, и многу возрасни би се двоумеле да изразат целосна вистина ако знаат дека тоа може да доведе до критика, казна или разочараност кај оние што ги сакаат.
Но, драга мајко, тоа не значи дека треба да го игнорираш ова однесување. Родителите имаат голема, но понекогаш неблагодарна одговорност – да ги научат децата на морални вредности. „Родителите мора да ги учат децата на искреност“, истакнува Џозеф Ди Приско, доктор на науки. „Кога ќе го фатите детето во лага, искористете го тоа како можност да разговарате за важноста на вистината“, советува Ди Приско.
За жал, многу родители не се сигурни како да разговараат со децата за искреност. Во нивната загриженост често ја претеруваат ситуацијата и ги нарекуваат децата лажливци. Ако треба да запомниш само една работа од сето ова, нека биде: никогаш не го нарекувај детето лажливец, без разлика на неговата возраст, бидејќи тоа ќе предизвика гнев и отпор. Дозволи му време да размисли и да создаде можност самото да ти каже вистината.
Како да се реагира на детските лаги
За да го научиш детето на искреност, важно е да се разбере како се менуваат овие причини со годините. Еве краток водич со најдобрите стратегии за справување со детските лаги и измами во различни фази на развој, како и паметни начини да го научиш детето на вредноста на искреноста.
Предучилишна возраст (2-5 години)
Децата од оваа возраст имаат богато имагинарно размислување и често измислуваат приказни што им звучат вистинито. Ова не е свесно лажење, туку дел од развојот на нивниот внатрешен свет.
Што можеш да направиш?
- Нежно насочување: Наместо да го обвинуваш детето, можеш да прашаш: „Дали тоа навистина се случи или го измисли?“ На тој начин му помагаш да ја разликува реалноста од имагинацијата.
- Биди пример: Децата учат од тебе, па биди искрена и доследна во комуникацијата.
Училишна возраст (6-12 години)
Децата на оваа возраст почнуваат подобро да ги разбираат моралните норми и разликата помеѓу добро и зло, но сè уште можат да лажат за да избегнат непријатни ситуации.
Што можеш да направиш?
- Разговор без критика: Питај: „Зошто го рече тоа? Како се чувствуваш?“ Показни ја својата поддршка и разбирање.
- Поттикни искреност: Кога детето ја признае вистината, пофали го: „Благодарам што беше искрен. Ценам тоа.“
- Објасни последици: Смирено објасни дека лагата може да го наруши довербата и зошто е важна искреноста.
Тинејџерска возраст (13+ години)
Тинејџерите често лажат за да ја заштитат приватноста или да избегнат конфликти. Во оваа фаза комуникацијата е клучна.
Што можеш да направиш?
- Постави јасни граници: „Разбирам дека сакаш приватност, но искреноста е основа на нашиот однос.“ Покажи почит, но јасно комуницирај граници.
- Учете одговорност: Ако детето лажe, разговарај за последиците и објасни зошто довербата мора да биде обострана. Разговорот за одговорност помага да се разберат подлабоките аспекти на искреноста.
Совети за сите возрасти
Без разлика на возрастa на детето, постојат универзални пристапи кои помагаат да се спречи лажењето:
- Создај безбедно опкружување: Детето мора да знае дека може да ја каже вистината без страв од осуда.
- Избегнувај замки: Не поставувај прашања на кои веќе знаеш одговор, како: „Јаде ли чоколадо?“ Наместо тоа, кажи: „Видов дека чоколадото исчезна. Што се случи?“
- Поттикни емпатија: Научи го детето да размисли како неговата лага влијае на другите.
- Пофалете искреност: Секој пат кога детето ја каже вистината, покажи благодарност.
