Преобликувањето на мозокот е придружено со различни начини на размислување додека растеме, созреваме и старееме, се наведува во истражувањето објавено во списанието Nature Communications.
„Овие фази ни даваат важни увиди во тоа зошто мозокот е најдобро оспособен во одредени периоди од животот, но и кога е најранлив“, изјави Алекса Маусли од Универзитетот во Кембриџ. „Тие ни помагаат да разбереме зошто кај некои луѓе мозокот се развива поинаку во клучни моменти од животот, на пример, во форма на тешкотии при учењето кај децата или деменција во подоцнежната возраст.“
Првата пресвртница, околу деветтата година, е проследена со нагли промени во когнитивните способности, но и со зголемен ризик од појава на ментални нарушувања, велат научниците
Научниците анализирале околу 3.800 збирки податоци од луѓе на возраст до 90 години, без познати невролошки заболувања. Користеле дифузиски МРИ-снимки, кои ги прикажуваат невронските врски преку следење на движењето на молекулите на вода низ мозочното ткиво.
„Со ова идентификувавме четири важни тополошки пресвртници во текот на животот – на возраст од околу 9, 32, 66 и 83 години“, наведуваат научниците.
Секоја од овие возрасни граници го означува почетокот на нов период на развој, проследен со карактеристични промени во структурата на мозокот поврзани со возраста. Според истражувањето, најдолгата фаза е зрелата возрасна доба, која трае повеќе од три децении.
Од новороденче до дете: градење
Во првата фаза, од раѓање до приближно деветтата година, се намалува големиот број синапси што претходно се прекумерно создадени во мозокот. Се задржуваат врските меѓу невроните кои најмногу се користат. Првата пресвртница, околу деветтата година, е проследена со нагли промени во когнитивните способности, но и со зголемен ризик од појава на ментални нарушувања, велат научниците.
Адолесценција и рана возрасна доба: врв на ефикасност
Меѓу приближно деветтата и 32. година, мозокот влегува во втората фаза и го достигнува својот врв. Организацијата на комуникациските мрежи станува сè понапредна, што се карактеризира со побрза комуникација низ целиот мозок и подобрени когнитивни перформанси. Адолесценцијата е единствената фаза во животот во која невронската ефикасност се зголемува, вели Маусли.
Мозокот на возрасниот човек – три децении стабилност
Истражувачкиот тим наведува дека мозокот, во просек, достигнува максимални перформанси во раните триесетти години, што претставува најзначајната пресвртница во текот на животот. „Околу 32. година забележуваме најголеми промени во поврзувањето на невроните и најголемо вкупно поместување во развојот во споредба со сите други пресвртници“, вели Маусли.
Според истражувањето, најдолгата фаза е зрелата возрасна доба, која трае повеќе од три децении
Точното време варира и делумно зависи од културните, историските и општествените фактори. Во споредба со претходните фази, архитектурата на мозокот се стабилизира и таква останува приближно три децении. Достигнува своевиден плафон во однос на интелигенцијата и личноста, посочуваат научниците.
Средината на шеесеттите: започнува раното стареење
Околу 66. година од животот се случува најсуптилната пресвртница, без големи структурни промени. Во средината на шеесеттите години постепеното преобликување на мозочните мрежи го достигнува својот врв. „Во оваа возраст луѓето се изложени на зголемен ризик од различни здравствени проблеми што можат да влијаат врз мозокот, како што е високиот крвен притисок“, вели Маусли.
Касно стареење – последната фаза на развој
Последната пресвртница се случува околу 83. година од животот, кога човечкиот мозок влегува во фаза на доцно стареење. Поврзаноста меѓу невроните продолжува да опаѓа. Бидејќи во истражувањето немало испитаници постари од 90 години, анализата се протегала до таа возраст. Научниците се надеваат дека идните истражувања ќе вклучат поголеми примероци и ќе ги испитаат разликите специфични за полот.
„Разбирањето дека структурниот развој на мозокот не е прашање на постојан напредок, туку на неколку клучни пресвртници, ќе ни помогне да препознаеме кога и како неговото поврзување е најранливо на нарушувања“, изјави главниот автор на истражувањето Данкан Астл од Универзитетот во Кембриџ.
