Децата со селективен мутизам не можат да зборуваат на одредени места, со одредени луѓе или за време на одредени социјални активности. Најчесто, децата не зборуваат во градинка или училиште. Но, дома, тие можат опуштено да зборуваат со вас и со другите членови од потесното семејство.
Селективниот мутизам е анксиозно растројство. Децата со селективен мутизам не избираат да молчат. Тие сакаат да зборуваат и се обидуваат да зборуваат, но нивната анксиозност ги спречува.
Сите деца понекогаш се чувствуваат анксиозно. Но, кај децата со селективен мутизам анксиозноста трае подолго и им пречи во учењето, пријателствата и другите важни аспекти на секојдневниот живот и развојот.
ЗНАЦИ НА СЕЛЕКТИВЕН МУТИЗАМ
Првите знаци на селективен мутизам може да ги забележите кога децата ќе почнат да одат во градинка или училиште, на возраст од 3-6 години. Може да забележите промени во однесувањето или физички знаци, или пак вашето дете може да ви каже за овие знаци.
Знаци во однесувањето
Ако вашето дете има селективен мутизам, може да забележите дека:
- не може да зборува со луѓе надвор од вашето потесно семејство, вклучувајќи баби и дедовци, негуватели, наставници и соученици,
- не може да зборува со вас на места каде што другите би можеле да го видат или да слушнат како зборува,
- го трга погледот кога другите го гледаат или му зборуваат, го намалува гласот или шепоти, користи помалку зборови или гледа во вас додека им зборува на други луѓе,
- тешко му е да се приклучи во игра или активности со други деца и да создава пријателства,
- избегнува да прави работи каде што е во центарот на вниманието – на пример, фотографирање, давање нешто на наставник или спортување пред луѓе,
- тешко му е да побара помош за некои работи – на пример, да каже дека е повредено или да праша да оди во тоалет
- изгледа расеано или се чини дека има проблем со јасно размислување, внимание или концентрација.
Физички знаци
Ако вашето дете има селективен мутизам, може да забележите некои физички знаци кога другите луѓе очекуваат вашето дете да зборува. На пример, детето може:
- да се „замрзне“,
- да изгледа немирно,
- да изгледа напнато,
- да трепери и да се зацрвени во лицето,
- да каже дека му чука силно срцето, дека има испотени раце или болки во стомакот.
Првите знаци на селективен мутизам може да ги забележите кога децата ќе почнат да одат во градинка или училиште, на возраст од 3-6 години
Ако вашето дете е доволно големо, може да ви каже кога или зошто се чувствува анксиозно. На пример, може да чувствува анксиозност кога не знае што да каже или е загрижено дека ќе направи грешка. Можеби мисли дека неговиот глас звучи смешно или не сака луѓето да го гледаат. Но, честопати децата не знаат зошто не зборуваат.
Вообичаено е децата со селективен мутизам да имаат и друго анксиозно растројство како социјална анксиозност, сепарациона анксиозност или генерализирана анксиозност. Некои деца со селективен мутизам може да имаат и доцнење во јазичниот развој, комуникациски нарушувања или аутизам.
ДИЈАГНОСТИЦИРАЊЕ НА СЕЛЕКТИВЕН МУТИЗАМ
За да дијагностицира селективен мутизам, стручното лице за ментално здравје ќе го набљудува начинот на кој вашето дете се однесува и комуницира во различни ситуации, како и неговите симптоми на анксиозност. На вашето дете можеби ќе му биде потребна проверка на слухот или говорна проценка за да се утврди дали има и доцнење во јазичниот развој.
ТЕРАПИИ
Пристапот „чекор по чекор“ и другите терапии со постепено изложување се суштински дел од третманот. Овој пристап подразбира детето да започне со начини на комуникација кои му се полесни, како климање со главата или покажување со прст. Потоа, детето постепено гради вештини до активности кои бараат говор.
Сите деца понекогаш се чувствуваат анксиозно. Но, кај децата со селективен мутизам анксиозноста трае подолго и им пречи во учењето, пријателствата и другите важни аспекти на секојдневниот живот и развојот
Овој пристап бара редовни вежби во градинката или училиштето. Тоа значи дека ќе треба да го споделите планот за третман со наставникот на вашето дете и да соработувате со него за спроведување на пристапот.
Ако вашето дете е постаро, стручното лице веројатно ќе користи и когнитивно-бихевиорална терапија (CBT). CBT може да му помогне на детето да ги идентификува грижите и да изгради посигурен и позитивен внатрешен дијалог и социјални вештини.
Ако детето има доцнење во јазичниот развој, ќе добие говорна терапија. Ова може да се случи подоцна, кога на детето ќе му биде покомотно да го користи својот глас. Лекови понекогаш се препишуваат за деца кај кои е потребно подолго време за подобрување со CBT.
ПРИЧИНИ ЗА СЕЛЕКТИВЕН МУТИЗАМ
Сè уште се истражува што го предизвикува селективниот мутизам, но како и кај другите анксиозни растројства, вообичаено е тој да се јавува во семејствата. Ова сугерира дека постои генетска врска.
КАКО ДА ИМ ПОМОГНЕТЕ НА ДЕЦАТА СО СЕЛЕКТИВЕН МУТИЗАМ: СОВЕТИ
На вашето дете му е потребна вашата поддршка за да изгради говорни вештини и самодоверба. Постојат многу работи што можете да ги направите:
Дома
- Признајте ја анксиозноста на вашето дете во врска со зборувањето. Дајте му до знаење дека нема да биде во неволја ако не зборува кога е надвор од дома или без вас.
- Кога сте сами со детето, пофалете го неговиот труд и успеси во зборувањето, особено кога ќе постигне одреден напредок.
- Бидете модел за позитивно и самоуверено однесување во социјални ситуации. На пример, насмевнете им се на луѓето, кажете „здраво“ и прашајте ги како се кога ќе ги сретнете.
- Разговарајте со детето за моментите кога вие се чувствувате анксиозно и како се справувате со тоа преку смирено дишење, позитивни мисли и подготвеност да се обидете. Ова ќе му помогне на детето да разбере дека е во ред да се зборува за анксиозните чувства.
- Читајте книги со вашето дете кои се за нервоза, страв или срамежливост, или кои имаат ликови кои ги надминуваат тешкотиите со зборувањето.
- Бидете трпеливи со напредокот на детето и обидете се да ја задржите фрустрацијата за себе.
Секојдневни разговори
- Дајте му време на детето да одговори на прашањата. Ако одговори, продолжете со разговорот.
- Обидете се да поставувате или преформулирате прашања така што детето ќе може да одговори со еден збор како „да“, „не“ или „во ред“. Одговорите со еден збор со текот на времето може да преминат во неколку зборови.
- Охрабрете го детето да користи невербална комуникација, како гестикулација или покажување. На пример, ако некој го праша детето колку години има, вие би можеле да кажете: „Сара, ти имаш 5 години“ и да покажете 5 прсти. Вашето дете може да одговори со климање.
- Помогнете му на детето да вежба комуникација на места надвор од домот, но погрижете се вашите очекувања да се совпаѓаат со она за што детето е способно.
- Дајте му време на детето да го „загрее“ својот глас и постепено да се вклучи во активностите.
- Ако некој ве праша зошто вашето дете не зборува, кажете му дека тоа е нешто на што детето работи. На пример: „Јан зборува дома. Учи да се чувствува пријатно зборувајќи и на други места“.
Поддршка од околината
- Кажете им на наставниците, роднините и пријателите дека вашето дете има селективен мутизам. Информирајте ги за најдобрите начини за интеракција со него.
- Соработувајте со наставниците за планирање на преминот во градинка или училиште (на пр. барање детето да биде во клас со познати деца).
- Организирајте средби за игра дома со 1-2 пријатели на вашето дете. Подгответе активности што му помагаат на детето да се релаксира. Колку подолго трае средбата, толку е поголема веројатноста детето да почне да комуницира.
Со редовна вежба дома, во училиште и во заедницата, децата со селективен мутизам можат да ги надминат тешкотиите со зборувањето. Но, тоа може да потрае – дури и неколку години. Важно е да се следи напредокот и да се разговара со стручно лице доколку имате какви било грижи.
