Боите за храна го додаваат оној впечатлив изглед што често го гледаме во колачињата, бонбоните, газираните пијалаци, па дури и во некои лекови за деца. Производителите ги користат овие лабораториски создадени бои за да ги направат производите попривлечни за децата. Но, како што знае секој родител, она што децата го посакуваат не е секогаш безбедно или здраво за нив.
На почетокот на 2025 година, Управата за храна и лекови (ФДА) ја забрани бојата FD&C Red No. 3, светлоцрвена боја која се наоѓа во многу намирници, пијалаци и лекови. Оваа боја содржи јод, кој може да влијае на хормоналната рамнотежа и е поврзан со тумори на штитната жлезда во студии врз животни. Потоа, повеќе од 30 сојузни држави воведоа предлог-закони за ограничување или забрана на вештачките бои или други адитиви во храната, а Западна Вирџинија стана првата што забрани седум синтетички бои во сите прехранбени производи.
Со сето ова внимание насочено кон боите во храната, природно е да се запрашате што значи тоа за вашето семејство. Добрата вест? Не треба да ја исфрлите секоја шарена ужина или да ја пропуштите роденденската торта. Едноставен начин да го заштитите здравјето на вашето дете е да се фокусирате на балансот и општите навики во исхраната: обезбедете исхрана која се состои претежно од целосни (непреработени) намирници и, кога е можно, ограничете ги ултрапреработените опции, кои се најголемиот извор на додадени бои.
Разбирање на здравствените ризици од вештачките бои
Научниците ги проучуваат здравствените ефекти на вештачките бои повеќе од 50 години. Нивната работа поврзува многу бои со поголем ризик од рак или алергии. Со текот на времето, ФДА постепено ја намалуваше листата на одобрени бои за употреба во храна, пијалаци и лекови врз основа на овие наоди.
Не треба да ја забраните секоја шарена ужина – само фокусирајте се на целосна и минимално преработена храна во поголемиот дел од времето. Овие избори природно ги избегнуваат боите и му ги даваат на вашето дете потребните хранливи материи. Ако високопреработената храна ја практикувате како повремено задоволство, можете да бидете сигурни дека преземате урамнотежен, здрав пристап
За децата постои слична загриженост за ризикот од рак, но науката сè уште нема доволно докази. Сепак, постојат силни докази од повеќе студии кои ги поврзуваат нивните ефекти со расположението и однесувањето кај децата, особено со хиперактивноста кај одредени деца. Вештачките бои можат да предизвикаат вознемиреност, немир и нарушувања на спиењето кај децата, дури и кај оние без дијагноза за нарушување во однесувањето како АДХД.
Зошто регулативите во САД не се толку строги како во Европа?
Земјите од Европската Унија (ЕУ), заедно со другите ширум светот, се повнимателни во однос на адитивите во храната. Многу европски нации бараат ознаки за предупредување на храната што содржи бои за кои постои сомневање дека му штетат на човековото здравје, додека САД генерално забрануваат или ограничуваат супстанции само ако се докаже дека се штетни. ФДА го следеше примерот на Европа во многу случаи и гледаме се повеќе владини акции за ограничување на адитивите.
Која храна и пијалаци најверојатно содржат вештачки бои?
Ултрапреработената храна и пијалаци се главните виновници. Тука спаѓаат готови производи како житарки за појадок, енергетски плочки и колачи. Дури и опциите означени како „здрави“ можат да содржат вештачки бои. Некои јогурти, овошни чашки, кашички од јаболка, преливи за салата и мешавини од јаткасти плодови понекогаш додаваат боја за конзистентност на производот.
Како да ги исфрлам овие адитиви од исхраната на моето дете?
Наједноставното решение е да понудите целосна или минимално преработена храна, а да ги прескокнете високопреработените опции. Започнете со едноставни замени „едно за едно“. На пример, ако вашето дете јаде крцкави грицки на патот до тренинг или музичко училиште, дајте му мандарина, банана или парче кашкавал. Овие намирници ги обезбедуваат хранливите материи што му се потребни на вашето дете, обично без додадени бои.
Што треба да знаете за природните бои за храна
Сè поголем број грицки и бонбони сега се продаваат со „природни бои“. Иако самите состојки за боење можат да бидат поздрави во споредба со вештачките (на пр. куркума за жолта, бета-каротен за портокалова), количината на употребената боја веројатно не ја обезбедува истата здравствена корист како, на пример, јадењето цел морков. Природно обоената „џанк храна“ е сè уште нездрава храна и треба да биде многу мал дел од исхраната на детето.
Спортски пијалаци
Кога станува збор за вештачки обоени пијалаци, голем виновник се електролитните пијалаци. Иако на вашето дете можеби му е потребен спортски пијалак по интензивно вежбање, сега има сè повеќе алтернативи кои се нискокалорични и без вештачки бои. Газираните сокови, енергетските пијалаци, па дури и некои сокови во кутија можат да содржат голема доза на вештачки бои. (Тие исто така содржат многу додадени шеќери кои придонесуваат за нездрава тежина и расипување на забите). Најздравиот пијалак за деца и тинејџери е обичната вода.
Лекови за деца
Лековите кои се издаваат без рецепт, како што се сирупи за болка, алергии или настинки, можат да содржат бои одобрени од ФДА. Се разбира, повеќето деца не консумираат големи количини од овие лекови, но можеби ќе претпочитате да ги избегнувате. Ако сте загрижени, побарајте од вашиот педијатар да ви препорача брендови и формули без вештачки бои или адитиви.
Совети за паметно читање на етикетите: како да ги забележите и избегнете вештачките бои
- Прво проверете ја листата на состојки. Не се потпирајте на тврдењата на предната страна на пакувањето како „природни ароми“. Тоа не ви кажува ништо за додадените бои.
- Барајте имиња и броеви на бои. Вообичаени синтетички бои вклучуваат Red 40, Red 3, Yellow 5, Yellow 6, Blue 1, Blue 2 и Green 3.
- Внимавајте на неодредени термини. Ако видите дека пишува „вештачка боја/и“, „вештачко боење“, „синтетичка боја“ или „сертифицирана боја“, производот содржи додадени бои.
- Проверете го редоследот на состојките. Состојките се наведени според тежината. Ако боите се појавуваат на почетокот, производот ги содржи во поголема количина.
- За лекови: Побарајте „без бои“ на пакувањето и проверете ја листата на неактивни состојки за имиња на бои или броеви.
Дали моите деца треба да ги избегнуваат сите бои за храна?
Ова е добро прашање за вашиот педијатар. Ако вашето дете се бори со анксиозност, лош сон или немир со кој е тешко да се управува, лекарот може да предложи пробен период на избегнување на сите извори на вештачки бои. Децата со АДХД или аутизам може да имаат полоши симптоми кога консумираат производи со додадени вештачки бои. Најдобар пат е персонализиран план кој ги зема предвид уникатните потреби на вашето дете.
Резиме
Не треба да ја забраните секоја шарена ужина – само фокусирајте се на целосна и минимално преработена храна во поголемиот дел од времето. Овие избори природно ги избегнуваат боите и му ги даваат на вашето дете потребните хранливи материи. Ако високопреработената храна ја практикувате како повремено задоволство, можете да бидете сигурни дека преземате урамнотежен, здрав пристап.
Автор: Д-р Стеф Ли, педијатар и специјалист по превентивна медицина
Извор: Американска академија за педијатрија
