Станува збор за анализа спроведена од истражувачите од американскиот универзитет NYU Langone Health, објавена во научното списание eClinicalMedicine. Според проценките на авторите, изложеноста на најчесто користениот фталат, ди(2-етилхексил) фталат (DEHP) можеби придонела за околу 1,97 милиони предвремени породувања само во 2018 година, што претставува повеќе од осум проценти од сите такви случаи во светот.
Истовремено, истата хемикалија е поврзана и со приближно 74.000 смртни случаи кај новороденчињата, што дополнително ги нагласува размерите на овој можен јавноздравствен проблем.
Хемикалии кои се „насекаде“
Фталатите се група хемикалии кои се додаваат во пластиката за таа да стане пофлексибилна и поотпорна. Се наоѓаат во широк спектар на производи – од амбалажа за храна, козметика и детергенти, до подни облоги, играчки и медицинска опрема. Поради нивната распространетост, често се опишуваат како хемикалии кои се практично неизбежни во современиот живот.
Една од клучните причини за загриженост е фактот што фталатите дејствуваат како ендокрини нарушувачи – супстанции кои можат да го попречат хормоналниот систем. Хормоните имаат пресудна улога во регулацијата на бременоста и развојот на фетусот, па секое нарушување на нивната рамнотежа може да има последици
Во човечкиот организам влегуваат преку храната, воздухот и домашната прашина. Особено загрижува фактот што можат да се ослободуваат од производите за време на нивната употреба, на пример, преку загревање на пластичната амбалажа или долготраен контакт со храната. Научниците предупредуваат дека изложеноста е континуирана и кумулативна, што значи дека мали количини хемикалии можат да се внесуваат секојдневно во подолг временски период.
Влијание врз бременоста и развојот
Една од клучните причини за загриженост е фактот што фталатите дејствуваат како ендокрини нарушувачи – супстанции кои можат да го попречат хормоналниот систем. Хормоните имаат пресудна улога во регулацијата на бременоста и развојот на фетусот, па секое нарушување на нивната рамнотежа може да има последици.
Истражувачите сметаат дека фталатите би можеле да влијаат на функцијата на плацентата (постелката), органот кој обезбедува снабдување на фетусот со кислород и хранливи материи. Ако дојде до нарушување во работата на плацентата, може да се зголеми ризикот од предвремен почеток на породувањето.
Покрај тоа, фталатите се поврзуваат и со зголемени воспалителни процеси и оксидативен стрес во организмот. Таквите процеси можат дополнително да ја дестабилизираат бременоста и да ја зголемат веројатноста за компликации. Експертите нагласуваат дека ефектите се особено изразени во чувствителните периоди на развој, како што се бременоста и раното детство, кога и мали промени можат да имаат долгорочни последици.
Последици од предвременото породување
Предвременото породување (пред 37-та недела од бременоста) е една од водечките причини за смртност кај децата помали од пет години. Но, дури и кога децата ќе преживеат, последиците можат да бидат долготрајни и сложени:
- Проблеми со дишењето поради незрелост на белите дробови.
- Зголемен ризик од инфекции.
- Тешкотии во невролошкиот развој.
- Проблеми со учењето и однесувањето во подоцнежната возраст.
Во некои случаи последиците се чувствуваат и во возрасната доба, преку зголемен ризик од хронични болести. Затоа, секој фактор што може да го зголеми ризикот од предвремено породување се смета за важен за јавното здравје.
Фталатите се група хемикалии кои се додаваат во пластиката за таа да стане пофлексибилна и поотпорна. Се наоѓаат во широк спектар на производи – од амбалажа за храна, козметика и детергенти, до подни облоги, играчки и медицинска опрема
Авторите на студијата истакнуваат дека нивните резултати не докажуваат директна причинско-последична врска меѓу фталатите и предвременото породување или смртта на новороденчињата, но сметаат дека резултатите се доволно сериозни за да бараат дополнителни истражувања и внимателност во регулацијата. Тие исто така предупредуваат дека проблемот не е ограничен само на земјите во развој. Во развиените земји, вклучувајќи ги и европските земји, високата потрошувачка на пластика и хемикалии значи дека изложеноста е исто така значајна.
Регулација и предизвици
Европската Унија веќе ја ограничи употребата на одредени фталати, особено во производите за деца и козметиката. Сепак, експертите предупредуваат дека таквиот пристап често води кон замена на една хемикалија со друга, со слична структура, чии ефекти не се доволно истражени. Таквата практика може да создаде лажно чувство на безбедност, бидејќи целокупната изложеност на потенцијално штетни супстанции не е значително намалена. Поради тоа сè повеќе се заговара регулација на цели групи хемикалии, а не на поединечни соединенија.
Како да се намали изложеноста?
- Избегнувајте загревање храна во пластични садови.
- Користете стаклени или метални садови за складирање храна.
- Намалете ја употребата на производи со силни мириси (кои често содржат фталати).
- Консумирајте свежа, непреработена храна.
- Редовно проветрувајте ги просториите и чистете ја прашината, пишува Хина.
