Родителските очекувања од децата се длабоко поврзани со љубовта, грижата и желбата детето еден ден да биде сигурно, успешно и задоволно. Затоа училишните оценки за многу родители не претставуваат само бројка или успех во училиште, туку симбол на иднината, трудот и вредностите што се обидуваат да ги пренесат.
Кога детето не ги исполнува тие очекувања, родителите можат да почувствуваат многу интензивни емоции – тага, разочарување, фрустрација, загриженост, па дури и чувство на личен неуспех.
Во психологијата не постои едно универзално име за ова чувство, но тоа може да се опише преку неколку поими. Еден од нив е родителско разочарување – емоционална реакција на несовпаѓањето помеѓу она што родителите го очекувале и она што навистина се случило.
Друг важен поим е тагување по очекувањата. Тоа значи дека родителот всушност тагува по сликата за иднината што ја замислувал: можеби верувал дека детето ќе биде одличен ученик, ќе запише одреден факултет или ќе има животен пат што тој го смета за сигурен и успешен.
Кога таа замислена слика почнува да се руши, родителот може да почувствува вистинска тага – речиси како загуба на нешто што емоционално веќе било изградено во неговата глава.
Психолозите понекогаш зборуваат и за проекција на родителските очекувања. Тоа се случува кога родителите несвесно ги пренесуваат своите желби, неостварени амбиции или стравови врз детето.
На пример, родител кој немал можност да студира може многу силно да посакува академски успех за своето дете. Тогаш лошите оценки не предизвикуваат само грижа за детето, туку и чувство дека повторно го проживува сопствениот неуспех или пропуштена можност.
Во потешки случаи, стручњаците го користат и изразот нарцистичка повреда кај родителот. Тоа не значи нарцизам во секојдневна смисла на зборот, туку емоционална повреда што настанува кога детето не ја потврдува сликата за успех што родителот ја поврзувал и со самиот себе.
Важно е да се разбере дека родителските очекувања сами по себе не се лоши. На децата им се потребни структура, поттик и чувство дека родителите веруваат во нивните способности.
Проблемот настанува кога очекувањата стануваат толку големи што детето почнува да чувствува дека неговата вредност зависи исклучиво од успехот. Тогаш оценките престануваат да бидат само училишен резултат и стануваат доказ за љубов, прифаќање или лична вредност.
Таквиот притисок кај децата може да предизвика анксиозност, страв од неуспех, повлекување, губење мотивација или чувство дека никогаш не се доволно добри.
Многу родители мислат дека строгоста и постојаниот притисок ќе доведат до подобар успех, но истражувањата често покажуваат спротивно. Децата кои чувствуваат дека се прифатени и кога грешат почесто развиваат внатрешна мотивација, самодоверба и здрав однос кон учењето.
Од друга страна, децата кои чувствуваат дека се сакани само кога постигнуваат резултати можат да развијат перфекционизам, хронично чувство на вина или уверување дека не вредат доволно ако не успеат.
Помирувањето со лошите оценки не значи откажување од воспитувањето, дисциплината или интересот за училиштето. Тоа значи прифаќање на фактот дека детето не е продолжение на родителските амбиции, туку посебна личност со свои способности, темпо на развој, интереси и тешкотии.
Некои деца блескаат академски, други се емоционално интелигентни, креативни, практични или социјално талентирани. Училишниот систем не ги препознава секогаш сите облици на интелигенција и потенцијал.
На родителите често најтешко им паѓа чувството на неизвесност. Зад лутината поради лошите оценки често се крие страв: „Дали моето дете ќе има добар живот?“, „Дали сум згрешил како родител?“, „Дали ќе биде среќно и способно да се грижи за себе?“
Тој страв е природен, но може да стане штетен ако се претвори во постојан притисок и споредување со другите.
Поздрав однос кон училишниот успех започнува тогаш кога родителот ќе успее да ја одвои вредноста на детето од неговите резултати. Детето кое знае дека е прифатено дури и кога не успева полесно развива отпорност, одговорност и сигурност во себе.
Токму чувството на емоционална сигурност често на долг рок води кон поголем успех отколку постојаната критика и притисок.
На крајот, важно е да се запомни дека лошите оценки не се конечна слика за нечија иднина. Многу успешни и задоволни луѓе не биле одлични ученици, исто како што ни одличните оценки сами по себе не гарантираат среќа, зрелост или исполнет живот.
Она што најмногу го обликува детето не е совршениот училишен успех, туку односот во кој чувствува поддршка, разбирање и простор да биде сакано дури и кога ќе потфрли.
