Вертикална трансмисија е кога фетусот или бебето добива инфекција за време на бременоста или породувањето, или набрзо по раѓањето преку доење. Микробите (патогени) како вируси, бактерии и паразити можат да ги предизвикаат овие инфекции.
Можеби изгледа дека не е голема работа ако се разболите додека сте бремени. Но, дури и ако вашите симптоми се благи, ефектите на инфекцијата врз фетусот или новороденчето можат да бидат сериозни. Вертикалната трансмисија може да предизвика спонтан абортус, мртвороденче и вродени (присутни при раѓање) состојби кои траат цел живот.
ТИПОВИ НА ВЕРТИКАЛНА ТРАНСМИСИЈА
Типовите на вертикална трансмисија вклучуваат:
- In utero/трансплацентарно: Ова е кога микробот се движи низ крвотокот на бремената жена, преку плацентата, за да го инфицира фетусот.
- Интрапартум: Ова е кога вашето бебе се инфицира за време на раѓањето, додека поминува низ породилниот канал.
- Постпартум: Ова е кога вашето бебе добива инфекција од доење — или преку мајчиното млеко или преку крв од испукани брадавици.
Која е разликата помеѓу вертикална трансмисија и хоризонтална трансмисија?
И вертикалната и хоризонталната трансмисија се случуваат кога микробот се шири од човек на човек. Хоризонтална трансмисија е она на што обично помислуваме кога нешто е заразно — можете да го добиете преку контакт со друго лице преку кашлање, кивање, секс или споделен предмет. Вертикална трансмисија е специфично кога инфекцијата се шири од бремена жена или жена која дои на фетусот или бебето. Многу вертикално преносливи болести можат да се шират и хоризонтално.
СИМПТОМИ И ПРИЧИНИ
Кои се симптомите на вертикална трансмисија?
Симптомите на вертикално пренесени инфекции кај бебињата вклучуваат:
- Слепило или губење на видот.
- Губење на слухот.
- Срцеви заболувања.
- Осип или плускавци.
- Напади.
- Жолтеникава кожа и очи (жолтица).
- Конјунктивитис.
- Мали, широко раздалечени заби (заби со засеци).
- Разлики во лицето.
- Зголемен црн дроб (хепатомегалија) и/или слезина (спленомегалија).
- Мала големина на главата (микроцефалија).
- Доцнења или разлики во развојот на моторните вештини.
Некои бебиња имаат симптоми при раѓање. Други ги развиваат подоцна во детството.
Кои инфекции можат да се шират преку вертикална трансмисија?
Многу вируси, бактерии и паразити можат да се шират преку вертикална трансмисија. Луѓето често го користат акронимот „TORCH“ за да ги запомнат:
- Toxoplasmosis (токсоплазмоза), Treponema pallidum (сифилис)
- Other (друго)
- Rubella (рубеола)
- Cytomegalovirus (цитомегаловирус)
- Herpes simplex viruses (херпес симплекс вируси)
Инфекциите што можат да спаѓаат под „друго“ вклучуваат:
- Шагасова болест.
- Хламидија.
- КОВИД-19.
- Гонореја.
- Хепатитис вируси.
- ХИВ.
- Листериоза.
- Парвовирус Б19.
- Варичела-зостер вирус.
- Зика вирус.
Вертикална трансмисија е кога фетусот или бебето добива болест преку плацентата, при раѓање или преку мајчино млеко. Ова може да предизвика губење на видот или слухот, зголемување на органите, развојни доцнења и друго. Примери за вертикално преносливи болести вклучуваат TORCH инфекции како токсоплазмоза, рубеола, цитомегаловирус, херпес, сифилис и парвовирус
Како бремена жена добива вертикално преносливи инфекции?
Пред да ги пренесе на фетусот или бебето, бремената жена или жената која дои може да добие вертикално преносливи болести на многу начини, вклучувајќи преку:
- Орален, анален или вагинален секс.
- Респираторни капки (кашлање или кивање).
- Контакт со измет од мачки.
- Јадење или пиење нешто контаминирано со паразит.
- Каснување од „бакнувачка буба“ (kissing bug).
- Трансфузија на крв (ова е ретко, бидејќи донираната крв се проверува за микроби).
Кои се компликациите од вертикално преносливите болести?
Вертикалната трансмисија може да ја зголеми веројатноста за спонтан абортус или мртвороденче. Тешко отекување или таложење на течност исто така може да се случи во внатрешноста на фетусот (hydrops fetalis).
ДИЈАГНОЗА И ТЕСТОВИ
Како се дијагностицираат вертикално преносливи инфекции?
Докторите можат да направат тестови на крвта за време на раната бременост за одредени заразни болести кои би можеле да го инфицираат фетусот. Ако вашиот лекар ви дијагностицира болест за време на бременоста, тој може да препорача тестови за да види дали и фетусот е инфициран. Овие вклучуваат:
- Амниоцентеза: Лекарот користи мала игла за да собере клетки од течноста што го опкружува фетусот.
- Земање примероци од хорионски реси: Давателот собира примероци од ткиво од плацентата за тестирање.
- Земање примерок од фетална крв: Давателот користи тенка игла низ вашиот стомак за да земе примерок од крв од фетусот.
Кај новороденчињата и децата, лекарите можат да дијагностицираат многу вертикално преносливи болести преку тест на крвта. Ако вашиот лекар е загрижен за TORCH инфекција, тие ќе го тестираат вашето бебе при раѓање. Исто така, можат да дијагностицираат инфекции со тестови на урина или со брис од внатрешноста на образот на вашето дете за да направат тест на плунка.
ТРЕТМАН
Како се лекуваат вертикално преносливите болести?
Лекувањето зависи од тоа каков вид на инфекција има вашето дете и кога е дијагностицирана. Понекогаш, вашиот лекар може да препише антивирусен, антибиотски или антипаразитски третман пред или по раѓањето.
Вертикалната трансмисија може да предизвика спонтан абортус, мртвороденче и вродени (присутни при раѓање) состојби кои траат цел живот
Лековите понекогаш можат да го намалат ризикот од здравствени проблеми, но можеби нема целосно да ги спречат. И тие не можат да ја поправат штетата што веќе е направена. Логопедска и окупациона терапија можат да им помогнат на децата со вродени инфекции да се справат со ефектите од губење на слухот и развојните проблеми.
ИЗГЛЕДИ/ПРОГНОЗА
Што може да очекувате ако вашето дете добие вертикално пренослива болест?
Што ќе се случи зависи од многу нешта, вклучувајќи го и тоа кога се инфицирало бебето и која е болеста. Генерално, колку порано во бременоста се пренесе микроб на фетусот, толку е поголема веројатноста за губење на бременоста или бебето да се роди со доживотни состојби.
Кога треба да посетите лекар?
Прашајте го вашиот лекар за скрининг за заразни болести во раната бременост. Разговарајте со него веднаш ако мислите дека сте биле изложени на сексуално пренослива инфекција (СПИ) или ако се разболите за време на бременоста.
ПРЕВЕНЦИЈА
Може ли да се спречи вертикалната трансмисија?
Ако имате заразна болест, која може да се пренесе за време на бременоста или породувањето, можеби ќе можете да ја лекувате со лекови за да го намалите ризикот од ширење. За да избегнете инфекција, следете ги следните совети:
- Мијте ги рацете често со сапун и вода. Носете ракавици за градинарство или чистење.
- Избегнувајте преполни места или носете маска. Ова е особено важно за време на сезоната на настинки и грип.
- Прашајте за препорачани вакцини. Вакцините можат да ве заштитат од некои болести.
- Практикувајте безбеден секс. Побарајте од партнерот да се тестира за сексуално преносливи инфекции или користете кондоми.
- Избегнувајте самите да го менувате песокот на мачката. Ако морате, носете ракавици за еднократна употреба и измијте ги рацете темелно потоа.
- Следете безбедни навики за готвење. Ова вклучува правилно замрзнување и готвење на месото и темелно миење на овошјето и зеленчукот.
- Јадете безбедна храна. Не пијте непастеризирано млеко или нетретирана вода. Не јадете сурови или недоволно термички обработени школки, остриги или миди.
- Заштитете се од каснувања од бубачки. Користете репеленти и носете облека со долги ракави и панталони.
- Планирајте однапред ако патувате. Консултирајте се со лекар ако патувате во странство додека сте бремени.
Размислете за скрининг за Шагасова болест ако сте бремени или планирате бременост, а сте биле во област каде што таа се шири. (Cleveland Clinic)
