Ограничувањата, правилата и дисциплината се важен дел од воспитувањето. Тие им помагаат на децата да развијат чувство за одговорност, самоконтрола и почитување на другите. Сепак, кога строгоста станува претерана, наместо позитивни резултати може да предизвика отпор, незадоволство и нарушување на односот меѓу родителот и детето.
Психологот и психотерапевт Радмила Грујичиќ истакнува дека постои голема разлика помеѓу здравата дисциплина и прекумерната строгост.
Правилата се важни, но и начинот на кој се поставуваат
Според Грујичиќ, децата имаат потреба од јасни правила, како и од систем на награди и последици што ќе им помогне да разберат што се очекува од нив.
Проблемот настанува кога родителите комуницираат исклучиво преку наредби и барања, а детето нема можност да разбере зошто одредено правило постои.
Реченици како: „Така е затоа што јас така велам“ или „Мораш да го направиш тоа затоа што јас сум родител“ ретко ја поттикнуваат внатрешната мотивација кај детето. Наместо разбирање, тие често создаваат фрустрација и отпор.
Како се чувствува детето под постојан притисок?
Кога родителите имаат премногу високи очекувања или постојано бараат повеќе, детето може да почне да се чувствува недоволно добро, без разлика колку се труди.
Постојаните критики, забелешки и недостатокот на пофалби можат да создадат чувство дека љубовта и прифаќањето зависат од успехот и исполнувањето на родителските очекувања.
Во такви ситуации, детето често:
- се чувствува под притисок;
- има впечаток дека никогаш не е доволно добро;
- развива страв од грешки;
- губи мотивација;
- создава отпор кон обврските и правилата.
Наместо да ги развива сопствените желби, интереси и амбиции, детето почнува да функционира водено од потребата постојано да се докажува.
Маѓепсан круг на незадоволство
Кога детето ќе почне да покажува отпор, родителите често реагираат со уште поголема строгост. Тоа дополнително го зголемува незадоволството кај двете страни.
„Децата и родителите постепено се оддалечуваат едни од други. Секој од својата перспектива се чувствува повреден и неразбран, а потребите на двете страни остануваат незадоволени“, објаснува Грујичиќ.
Еден од најјасните сигнали дека е потребна промена е кога отпорот на детето станува постојан и кога, и покрај сите обиди, не се забележува напредок во однесувањето или комуникацијата.
Како да се воспостави рамнотежа?
Според психологот, постојат два клучни принципа кои помагаат да се воспостават здрави правила во семејството.
Барањата треба да бидат реални
Очекувањата на родителите треба да бидат усогласени со возраста, способностите и емоционалната зрелост на детето. Поставување цели кои се надвор од неговите можности најчесто води кон разочарување и кај детето и кај родителот.
Детето треба да ја разбере целта
Многу е важно детето да разбере зошто нешто се бара од него и да ја прифати целта како своја, а не само како желба или амбиција на родителот.
Кога детето ја разбира смислата на правилата, многу е поверојатно дека ќе ги почитува доброволно, а не од страв од казна.
Внимавајте на сопствените амбиции
Понекогаш родителите несвесно се обидуваат преку своите деца да ги остварат сопствените неисполнети желби и амбиции.
Реченици како: „Мора да продолжиш со тренинзите, подоцна ќе ти се допадне“ можат да бидат знак дека детето се турка во насока која не е негов избор.
Експертите предупредуваат дека долгорочното форсирање ретко носи позитивни резултати. Наместо тоа, важно е внимателно да се слушаат интересите, желбите и потребите на детето.
Дисциплина со разбирање
На децата им се потребни правила, но исто толку им се потребни и разбирање, поддршка и чувство дека се слушнати.
Вистинската дисциплина не се темели на страв и слепа послушност, туку на взаемна почит, јасна комуникација и доверба. Кога родителите успеваат да ја пронајдат таа рамнотежа, правилата престануваат да бидат извор на конфликти и стануваат важна алатка за здрав раст и развој на детето.
