Извештај од истражувачката мрежа EU Kids Online, објавен минатиот месец, покажува дека околу седум од десет деца во Европа користат некаков облик на генеративна вештачка интелигенција. Но, децата честопати не избираат свесно да користат вештачка интелигенција бидејќи таа е сè повеќе присутна на платформите што веќе ги користат секој ден, како што се пребарувачите, апликациите за пораки и социјалните мрежи.
Професорката Соња Ливингстон, основач на EU Kids Online и директорка на центарот „Дигитална иднина за деца“ на Лондонската школа за економија, предупредува дека родителите треба да обрнат внимание на тоа како нивните деца ја користат генеративната вештачка интелигенција и дека постои причина да бидат претпазливи.
„Вештачката интелигенција е сè повеќе присутна во животот на децата. Важно е родителите да разберат како нивните деца ја користат, навреме да ги забележат потенцијалните проблеми и да ги охрабрат да разговараат со нив за тоа“, вели Ливингстон.
Некои важни ризици
Д-р Мхаири Ајткен, коосновач и директор на непрофитната организација Our AI Collective, истакнува дека децата од сите возрасти секојдневно се среќаваат со вештачка интелигенција.
Ова вклучува бебиња кои си играат со паметни играчки, мали деца на кои вештачката интелигенција им препорачува видеа и тинејџери на кои социјалните медиуми им прикажуваат содржина за која веруваат дека ќе ги задржи пред екранот најдолго. Сè повеќе тинејџери бараат чет-ботови со вештачка интелигенција за емоционална поддршка и чувство на поврзаност.
Ајткен, кој исто така работел во Институтот Алан Тјуринг во Велика Британија, вели дека генеративната вештачка интелигенција би можела да понуди многу интересни можности, на пример во учење прилагодено за деца. Децата веќе ја користат за да им помогнат со домашните задачи и учењето. Сепак, експертите предупредуваат на неколку важни ризици.
Точност на информациите
Ајткен нагласува дека е важно да се провери точноста на она што го нуди вештачката интелигенција бидејќи, иако може да биде корисна алатка, не може целосно да ѝ се верува.
Ако детето користи генеративна вештачка интелигенција за да бара информации или идеи за училишна работа, постои голема веројатност дека некои од тие информации ќе бидат неточни или измислени. Значи, вештачката интелигенција може да послужи како почетна точка, но одговорите треба да се проверат со други извори. Охрабрувањето на вашето дете да оди подалеку од резимеата и одговорите на вештачката интелигенција, туку да споредува повеќе извори и различни мислења, помага во развојот на критичко размислување.
Што вештачката интелигенција знае за вашето дете
Вештачката интелигенција собира огромни количини на податоци за онлајн однесувањето, а не само од постари деца. Студија на Универзитетот во Базел покажа дека некои паметни играчки што се потпираат на софтвер и интернет покренуваат загриженост за приватноста и собираат обемни податоци за однесувањето на децата.
Ливингстон предупредува дека, освен кога вештачката интелигенција се користи исклучиво во училиштата, ваквите системи често собираат податоци за децата, креираат кориснички профили и ги користат за целно рекламирање, препораки за содржини, па дури и совети.
Загриженост за пријателите од вештачката интелигенција
Според Ливингстон, истражувањата покажуваат дека сè повеќе деца ја гледаат вештачката интелигенција како пријатели, дека чувствуваат дека ги „разбира“, а понекогаш дури и ѝ дава предност пред луѓето. Тој го смета ова за многу загрижувачко.
Како што вели тој, вештачката интелигенција е дизајнирана да му се додворува на корисникот, да го задржи нивното внимание и да дава совети, што може да биде добро, лошо, па дури и опасно.
Ајткен додава дека ваквите пријатели од вештачката интелигенција, или персонализираните чет-ботови, се особено чувствителна област бидејќи корисниците можат да развијат доверба во нив. Она што започнува како случајна или љубопитна употреба, лесно може да се претвори во зависност.
Друг проблем е што ваквите чет-ботови често не ги доведуваат во прашање ставовите на корисникот, дури и кога се опасни, дискриминаторски или штетни. Ова може да биде особено ризично кога некој разговара со нив за ментално здравје или негативни мисли, и наместо да ги упати на стручна помош, вештачката интелигенција дополнително ги зајакнува таквите ставови.
Сексуализирани слики
Како што генераторите на слики со вештачка интелигенција и алатките за уредување фотографии станаа широко достапни, бројот на случаи во кои детските фотографии се претвораат во сексуализирана длабока лажна содржина без согласност расте, предупредува Ајткен.
Таквата технологија е лесно достапна и лесна за користење. Постојат дури и апликации за „соблекување“ што можат да се користат за менување на фотографиите за да се соблече облеката или да се прикаже лицето во сексуализирана поза.
„Девојчињата се многу посклони да бидат цел на овој вид однесување, а последиците можат да бидат сериозни“, предупредува Ајткен. Таа им советува на родителите да не се срамат да зборуваат за тешки теми како што се сексуализираните слики, дури и ако веруваат дека тоа не е работа на нивното дете.
Децата треба рано да се научат за тоа како сликите можат да се менуваат со помош на вештачка интелигенција, за онлајн малтретирањето и уцената и дека секогаш можат да се обратат кај родител или друг доверлив возрасен.
Заштитни мерки
OpenAI, компанијата зад ChatGPT, наведува дека минималната возраст за користење е 13 години и дека на лицата под 13 години не им е дозволено да отворат сметка.
Компанијата вели дека нејзиниот систем за проценка на возраста автоматски вклучува дополнителни заштитни мерки за корисници под 18 години или за оние за кои верува дека веројатно се малолетни. Доколку не се сигурни за возраста на корисникот, тие по дифолт се префрлаат на побезбедни поставки.
Исто така, се вели дека родителските контроли им овозможуваат на семејствата дополнително да ги прилагодат поставките и да се поврзат со тинејџерски сметки за да го направат искуството посоодветно за возраста.
