Во јавниот простор често се нагласува важноста од разбирање на детските емоции – и тоа има смисла. Но родителите кои секојдневно се соочуваат со навреди, игнорирање и отворен пркос знаат дека само емпатијата не е доволна.
Децата не требаат само разбирање. Им се потребни и структура, граници и јасна хиерархија во односите.
И тука доаѓаме до нешто што го потврдуваат и истражувањата од развојната психологија: децата кои растат без доследни граници имаат повеќе проблеми во однесувањето, послаба самоконтрола и почесто влегуваат во конфликти со авторитети.
Истражувањата на Дијана Баумринд за стиловите на родителство јасно ја покажуваат разликата помеѓу:
- попустливо родителство (топлина без граници)
- авторитативно родителство (топлина + јасни правила)
Децата од втората група покажуваат подобри социјални вештини и поголема почит кон другите – вклучително и кон родителите.
Со други зборови: почитта не се развива само од блискоста, туку од комбинацијата на блискост и авторитет.
Каде родителите најчесто грешат?
Една од најчестите грешки е преговарањето во ситуации каде што не треба да има преговори. Кога детето ќе научи дека секое правило на крај ќе „омекне“, ќе престане да го сфаќа сериозно.
Втората грешка е откажувањето. Родителот вели „не може“, детето се буни, вика или плаче – и по десет минути родителот попушта. Така детето не учи почит, туку учи дека притисокот се исплати.
Третата грешка е емоционалната реакција. Кога родителот ќе се налути, вика или навредува, го губи авторитетот и влегува во конфликт на ниво на детето.
Што велат стручњаците – конкретно?
Психологот Ален Каздин, кој се занимава со проблематично однесување кај деца, нагласува едноставно правило: однесувањето што се наградува – се засилува, а она што се игнорира или има последици – се намалува.
Во пракса тоа значи:
- Ако детето добие внимание (дури и негативно) кога се однесува непристојно → тоа однесување се зацврстува
- Ако јасно изгуби привилегија секојпат кога ќе ја премине границата → однесувањето се намалува
Како да поставите граници што функционираат?
Наместо апстрактни совети, еве конкретни примери:
„Не зборувај така!“
→ „Ако уште еднаш го кажеш тоа, разговорот завршува и одиш во својата соба.“
Долга расправа
→ Кратка порака + последица
Попуштање по отпор
→ Доследност, дури и кога е непријатно
Поставувањето граници не значи строгост без топлина. Напротив – токму комбинацијата од јасни правила и емпатија им помага на децата да се чувствуваат сигурно и да развијат здрав однос кон другите.
