Многу родители постојано слушаат предупредувања дека ги очекуваат конфликти, оддалечување и нарушен однос кога нивните деца ќе станат тинејџери. Ваквите очекувања се толку распространети што адолесценцијата често однапред се доживува како период на неизбежна напнатост меѓу родителите и децата. Но, прашањето е колку ваквиот развој на настаните навистина е неизбежен, а колку зависи од начинот на кој родителите реагираат на промените низ кои поминуваат тинејџерите.
Адолесценцијата е период на интензивен емоционален, социјален и психолошки развој. Во овој период младите сè посилно тежнеат кон автономија, го обликуваат сопствениот идентитет и ги преиспитуваат границите што претходно им биле разбирливи. Поради тоа, односот со родителите може да се промени: децата кои некогаш биле отворени и приврзани може да станат позатворени, почувствителни на критика и посклони кон отфрлање на родителските совети.
Сепак, тоа не значи дека блискиот однос меѓу родителите и тинејџерите е невозможен. Напнатостите се чести, но тие не се нужно знак на омраза, туку дел од сложениот процес на растење. Според експерите, тинејџерите најчесто се соочуваат со предизвици во одржувањето позитивен однос со родителите поради четири главни причини.
Време е да остават свој белег
Во тинејџерските години младите почнуваат да чувствуваат силна потреба да остават сопствен белег во светот. Во тој период родителите понекогаш можат да им изгледаат како пречка, особено ако и понатаму се однесуваат кон нив како кон мали деца.
Очекувањата често остануваат исти: редовно одење на училиште, извршување домашни обврски, почитување правила, слушање на родителите и дружење со пријателите. Иако многу од овие работи се корисни, тинејџерите понекогаш ги доживуваат како ограничувања токму во периодот кога чувствуваат сè поголем притисок да созреат.
Иако сè уште се борат со контролата на импулсите и нивниот префронтален кортекс не е целосно развиен, нивниот мозок обработува информации исклучително брзо, наведува научникот Даниел Џ. Сигел. Во овој период често се јавува чувството дека целиот свет ги набљудува, што ги прави почувствителни и поранливи на проблеми со менталното здравје. Потребата да направат нешто значајно, да променат нешто или да се докажат, без јасна насока, може да биде многу оптоварувачка.
Родителите можат да помогнат така што ќе им ги објаснат на тинејџерите силните промени што се случуваат во нивниот мозок и емоции, бидејќи разбирањето на овие процеси може да донесе чувство на смиреност. Важно е да покажат поддршка и позитивен став кон нивниот премин во зрелоста.
Тоа не значи попустливост, туку присутност, доследност и јасно поставени граници. Родителите треба да покажат интерес за она што ги интересира нивните тинејџери, бидејќи е тешко да се насочува млад човек без вистинско разбирање на неговиот свет.
Недостиг од јасни насоки за премин во зрелоста
Повеќето култури низ историјата имале јасни обреди што го означувале преминот од детството во зрелоста, најчесто во раните тинејџерски години. Овие ритуали симболично означувале премин од една животна фаза во друга.
Во недостаток на такви формални обреди, многу денешни тинејџери бараат неформални знаци на зрелост преку искуства како консумирање алкохол, сексуални односи, забави или ризично однесување. Наместо да го олеснат созревањето, ваквите однесувања често дополнително го усложнуваат.
Едно од можните решенија е создавање појасни семејни знаци што го означуваат преминот кон зрелоста. Тинејџерите треба да разберат кога родителите повеќе не ги гледаат исклучиво како деца и што се очекува од нив во новата животна фаза. Тоа не мора да биде формална церемонија или ритуал, но важно е во семејството да постои јасност околу тоа што значат зрелоста, одговорноста и позитивниот премин кон возрасниот живот.
Несигурност околу сопствениот идентитет
На тинејџерите често им се вели дека треба да се „пронајдат себеси“. Проблемот со оваа фраза е што може да сугерира дека во нив веќе не постои нешто доволно вредно или јасно оформено. Иако е важно младите да истражуваат нови интереси, да испробуваат различни улоги и да се соочуваат со предизвици, потрагата по идентитет не мора да значи целосно отфрлање на она што веќе се.
Тинејџерските години треба да бидат период во кој младите постепено стануваат посвесни за своите особини, способности и вредности. Кога идентитетот се доживува како нешто што треба да се најде надвор од себе, тинејџерите можат полесно да донесуваат лоши одлуки, особено ако имаат ограничени можности за здраво истражување и развој.
Родителите можат да помогнат така што уште пред пубертетот ќе обрнат внимание на личноста на своето дете. Притоа не е најважно да размислуваат за неговата идна професија, туку за тоа каква личност е во својата суштина.
Некои тинејџери уште рано покажуваат силна интуиција, истражувачки дух, креативност, лидерски способности, чувствителност на неправда или способност за препознавање проблеми. Родителите можат да им помогнат да ги препознаат сопствените силни и слаби страни. Колку појасно тинејџерите разбираат кои се, толку е помала веројатноста својот идентитет да го бараат на нездрави места.
Потреба од преиспитување на авторитетите
Тинејџерите често почнуваат да ги преиспитуваат авторитетите бидејќи се подготвуваат за посамостојно учество во светот на возрасните. Ефективен придонес во општеството не е можен ако постојните модели само слепо се следат. Иновациите, промените и личниот развој често произлегуваат токму од преиспитувањето на воспоставените идеи.
Поради тоа, преиспитувањето на родителскиот авторитет не мора нужно да значи бунт. Често станува збор за дел од процесот на созревање во кој младите се обидуваат да ги разберат правилата, границите и вредностите што претходно им биле наметнати без многу објаснувања. Родителите не ги воспитуваат децата за тие засекогаш да останат деца, туку за да станат независни и одговорни возрасни личности.
Здравото преиспитување на идеите може да стане нормален дел од семејните односи. Родителите можат да ги прашаат тинејџерите што мислат за одредени правила, што би направиле поинаку и кои делови од семејните очекувања им изгледаат нелогични. Ваквиот пристап не значи откажување од родителскиот авторитет, туку создавање простор за разговор. На тој начин тинејџерите учат како да се застапуваат себеси, да ги аргументираат своите ставови и да ги развиваат комуникациските вештини.
Одгледувањето тинејџер не мора само по себе да биде тешко; тешко станува кога не се разбираат промените низ кои поминува младата личност. Тинејџерските години можат да бидат предизвикувачки, но и исклучително вреден период за развој. Тинејџерите не се „расипани“ ниту изгубени – тие сè уште се во процес на градење на својата личност.
Во оваа фаза, улогата на родителите мора да се промени. Наместо управување со децата, родителството сè повеќе станува менторство на млади луѓе кои се приближуваат кон зрелоста. Малите промени во начинот на комуникација, поставувањето граници и разбирањето на потребите на тинејџерите можат значително да го подобрат односот.
Целта не треба да биде само да се „преживеат“ тинејџерските години, туку да ѝ се помогне на младата личност посигурно, позрело и со чувство на поддршка да зачекори кон возрасниот живот.
