ПИШУВА:
Катерина Шекеровска-Димовска
katerina@pedijatar.mk
Европската недела на имунизација се одбележува од 19 до 25 април 2026 год., со цел да се истакне значењето на вакцинацијата како една од најефикасните мерки за превенција на заразни болести и за зачувување на здравјето на населението. Секоја година, Европскиот регион на СЗО ја организира оваа иницијатива за да ја поттикне свеста за улогата на имунизацијата во спречувањето на болестите и заштитата на животите. Оваа година се одбележува 20-годишнината на Европската недела на имунизација, под мотото: „За секоја генерација, вакцините делуваат“.
По повод Европската недела на имунизацијата, разговараме со д-р Соња Ралева, специјалист по општа медицина во Службата за превентивна здравствена заштита на претшколски и школски деца „Бит-пазар“ – докторка која секојдневно е на првата линија во заштитата на здравјето на децата. Како прва точка на контакт за родителите, таа не е само стручен авторитет, туку и глас на доверба кога станува збор за вакцинацијата. Д-р Ралева е секогаш подготвена да одговори на прашањата, дилемите и грижите на семејствата, нудејќи јасни, разбирливи и сигурни информации, базирани на научни докази.
Д-р Ралева, кој е најголемиот предизвик со кој се соочувате при градењето доверба кај родителите кога станува збор за имунизацијата и за болестите кои може да се спречат?
Д-р Соња Ралева: Предизвиците за вакцинација се длабоки и суштински прашања – одговорите не се само медицински, туку и човечки фактори кои имаат посебно значење во овој динамичен процес.
Најголемиот предизвик е градењето доверба со самите родители, а воедно тоа е и најважниот дел од нашата работа. Во време на многу информации и уште повеќе дилеми во овој значаен процес, најтешко е да се надмине стравот од непознатото. Во свет каде што информациите се добиваат со само еден клик на електронските уреди, не значи дека се сите точни и исправни. Родителите се соочуваат со огромен број информации кои можат да бидат контрадикторни, па затоа се поставува прашањето дали се одбрани вистинските и точните факти базирани на научна основа.
Постои момент кој остава најсилен, човечки впечаток – погледот на родителот кој ви го доверува своето дете, свесен дека донел правилна одлука. Во тој поглед има страв, доверба, љубов и надеж – тоа е потсетник за одговорноста што ја носиме и суштината на нашата професија
Погрешно избраната информација е како погрешно поставена дијагноза или дадена погрешна терапија – со тоа ние не добиваме ништо, туку само го зголемуваме стравот од нешто што е неоправдано и ирационално. Поради сето ова, мора постојано да се враќаме назад и на самиот почеток, да докажуваме нешто кое е докажано безброј пати. Секако, погрешните информации за имунизација би посеале страв, што е сосема нормално и оправдано чувство кај родителите кои не се запознаени со вистинските факти и со придобивките од вакцинацијата на своите деца.
Нашата работа е да внесеме јасност, смиреност и сигурност. Разговараме со аргументи, факти и медицински докази и примери базирани на наука.
Довербата не се добива веднаш и таа не се наметнува. Се гради со трпение, искрен разговор и сослушување на соговорникот. Предизвик во градењето доверба со родителите не е недостатокот на вакцини или прашањето дали вакцините се добри, нивниот состав, производителот, туку стравот од многуте дезинформации. Тоа е најголемиот предизвик, но и најважниот дел од нашата работа.
Често се зборува за бројки и проценти, но што е она што се чувствува, што се гледа во погледот на мајката која Ви го доверува своето дете? Дали најголемата награда за Вашата работа е токму мирот и сигурноста на родителите, кои знаат дека нивното дете е заштитено од болести што некогаш оставале тешки последици, па дури и одземале човечки животи?
Д-р Соња Ралева: Нашето најголемо достигнување не се бројките поврзани со статистиката за вакцинирани деца, туку децата кои растат здрави и заштитени, без опасност да се соочат со болести кои некогаш биле сериозна закана за детското здравје. Тоа се болести кои се ерадицирани како полиомиелитис или ставени под контрола како морбили, пертусис, тетанус, дифтерија и многу други кои младите родители не ги гледаат, но не затоа што ги нема, туку затоа што се ставени под контрола благодарение на редовната и уредна вакцинација.
Прашајте, информирајте се, но од релевантни извори и од здравствени професионалци. Разговарајте со вашите лекари, посебно со оние кои ја работат оваа работа и кои се најкомпетентни да ви ги дадат одговорите на вашите дилеми околу вакцинацијата. Не дозволувајте стравот да биде погласен од науката
Тоа е тивка победа што значи многу повеќе од статистика. Постои момент кој остава најсилен, човечки впечаток – погледот на родителот кој ви го доверува своето дете, свесен дека донел правилна одлука. Во тој поглед има страв, доверба, љубов и надеж – тоа е потсетник за одговорноста што ја носиме и суштината на нашата професија. Во тој момент знаете колку е важна вашата професија.
Предизвикот е да се надмине тој шум и родителот да почувствува дека е слушнат, разбран и почитуван.
Која е вашата порака до родителите?
Д-р Соња Ралева: Прашајте, информирајте се, но од релевантни извори и од здравствени професионалци. Разговарајте со вашите лекари, посебно со оние кои ја работат оваа работа и кои се најкомпетентни да ви ги дадат одговорите на вашите дилеми околу вакцинацијата. Не дозволувајте стравот да биде погласен од науката. Вакцините не се само лична заштита, тие се грижа и заштита за вашите деца. Вашата правилна одлука денес значи сигурно и здраво утре.
Вакцините повеќе од два века ги штитат сите генерации. Само во последните 50 години тие спасија над 150 милиони животи – што значи шест животи секоја минута, секој ден, во текот на пет децении. Благодарение на нив, преживувањето на доенчињата е зголемено за 40 %, а десетици милиони деца се заштитени од трајни инвалидитети. Денес вакцините обезбедуваат заштита во текот на целиот живот, од детството до староста, од повеќе од 30 инфекции и сериозни заболувања
СЗО Северна Македонија: Фокус на четири приоритети
Со децении, вакцините безбедно ги штитат луѓето, семејствата и заедниците и продолжуваат да ја чуваат нашата иднина. За време на Европската недела на имунизација, се фокусираме на четири приоритети:
- Заштита низ генерации: истакнување на долготрајното влијание на вакцинацијата и животите што се спасуваат со текот на времето.
- Поддршка на здравствените работници: опремување на здравствените работници со вештини и алатки за јасна и емпатична комуникација, за семејствата со прашања или сомнежи да се чувствуваат информирани и слушнати.
- Подобро разбирање: поттикнување на разбирање кај пошироката јавност за безбедноста и ефикасноста на вакцините за да донесуваат одлуки врз основа на проверени информации, факти и разбирање.
- Зајакнување на довербата: истакнување на транспарентноста, одговорноста и иновациите и нашата заедничка одговорност да ги заштитиме идните генерации преку континуирани инвестиции, истражување и правичен пристап до вакцинација, се наведува на страницата на СЗО Северна Македонија, по повод Европската недела на имунизација.
Европски центар за спречување и контрола на болести (ECDC): Одржувањето висок опфат со вакцинација е клучно за спречување нови епидемии
Европската недела на имунизација 2026 ја нагласува потребата и вредноста на континуираните напори за вакцинација во текот на целиот живот. Одржувањето висок опфат со вакцинација кај сите возрасни групи е од суштинско значење за заштита на поединците и заедниците, спречување инфекции и епидемии, како и за избегнување на зголемениот број луѓе кои со текот на времето стануваат подложни на болести што можат да се спречат со вакцини.
Имунизацијата е една од најуспешните јавноздравствени иницијативи. Таа спречува болести, компликации и смртни исходи од инфекции што може да се спречат со вакцини, како што се детска парализа, дифтерија, тетанус, голема кашлица, хепатитис Б, морбили, заушки, рубеола, одредени пневмонии, ротавирусни дијареи и рак на грлото на матката. Се проценува дека секоја година имунизацијата спасува околу четири милиони животи
Европскиот центар за спречување и контрола на болести (ECDC) ги истакна своите најнови епидемиолошки податоци за разни заразни болести, вклучувајќи мали сипаници (морбили), пертусис (голема кашлица) и инвазивна пневмококна болест за Европската Унија и Европскиот економски простор (ЕУ/ЕЕП). ECDC, исто така, објави и извештај од мониторингот на програмите за вакцинација против хуманиот папилома вирус (ХПВ) и нова контролна табла која прикажува податоци за опфатот со вакцинација за ХПВ и други инфекции, како што се хепатитис Б, морбили и рубеола.
- Случаи на мали сипаници (морбили) на почетокот на 2026 година
Најновите податоци од надзорот покажуваат 350 пријавени случаи во 2026 година, заклучно со 28 февруари. Бидејќи преносот обично се зголемува во пролетните месеци, оваа бројка го нагласува ризикот од понатамошно ширење кај населението кое не примило целосна вакцинација.
- Зголемен товар од пертусис (голема кашлица)
Најновите бројки за пертусис покажуваат остар пораст со речиси 210.000 случаи во 2024 година, што е повеќе од осумкратно зголемување во однос на 2023 година. Најпогодени биле доенчињата под една година и адолесцентите на возраст меѓу 10 и 14 години.
- Инвазивната пневмококна болест на највисоко ниво од 2019 година
Годишните пријави во 2023 и 2024 година за инвазивна пневмококна болест надминаа 25.000 случаи годишно во ЕУ/ЕЕП. Ова е највисоката стапка забележана од 2019 година и ја нагласува важноста на пневмококната вакцинација во текот на целиот живот, особено за постарите лица и другите ризични групи.
- Напредок во ХПВ вакцинацијата и превенцијата на рак
Новиот извештај на ECDC документира напредок во превенцијата на ракот преку вакцинација. Сите земји ги проширија своите програми за ХПВ за да ги вклучат и момчињата и девојчињата. Ова е потсетник дека спречувањето на инфекциите денес ќе го намали товарот од рак (како ракот на грлото на матката) и ќе го заштити здравјето на идните генерации. (Извор: ECDC)
