Срцевата слабост претставува тивок, но сериозен здравствен проблем, кој често се развива постепено и долго време останува непрепознаен. Иако срцето не престанува да работи, неговата функција е ослабена, па организмот не добива доволно кислород и хранливи материи. Поради неспецифичните симптоми, болеста често се открива доцна, што ја прави една од водечките причини за хоспитализација.
Светската недела за подигнување на свеста за срцевата слабост оваа година се одбележува од 27 април до 3 мај 2026 година, под мотото „Превенција денес, здравје утре“, а по тој повод разговараме со виш науч. сор. д-р Ирена Митевска, претседател на Македонското здружение по кардиологија.
Д-р Митевска, зошто срцевата слабост се смета за тивок, но сериозен здравствен предизвик на денешницата и што всушност се случува со срцето?
Виш науч. сор. д-р Митевска: Срцевата слабост е еден од најголемите здравствени проблеми на денешницата. Ова заболување не значи дека срцето „престанало да работи“, туку дека неговата функција е ослабена. Тоа може да се случи кога срцевиот мускул е ослабен (не се контрахира добро), срцето е прекруто (не се полни правилно) или имаме комбинација од двете и се карактеризира со типични симптоми. Како последица на срцевата слабост, органите и ткивата не добиваат доволно кислород и хранливи материи. Ова заболување е една од најчестите и најсериозни дијагнози и причини за хоспитализација во современата кардиологија, кое значајно ја зголемува смртноста на пациентите, го нарушува квалитетот на животот и ги зголемува здравствените трошоци.
Светската недела за подигнување на свесноста за срцевата слабост (27 април до 3 мај 2026 год.) ги потсетува луѓето дека многу ризик-фактори се контролираат: високиот крвен притисок, дијабетесот, покачените маснотии во крвта, обезноста, пушењето, физичката неактивност
Срцевата слабост е многу чест и растечки проблем во светот. Се смета дека актуелно глобалната бројка на пациенти со срцева слабост изнесува околу 64 милиони луѓе кои живеат со оваа состојба или приближно 1 од 5 луѓе ќе развијат срцева слабост во текот на животот. Ризикот се зголемува со возраста и по бројот на присутни кардиоваскуларни ризик-фактори. Во Р. Македонија срцевата слабост е најчестата причина за хоспитализации кај возрасната популација. Болеста има полоша петгодишна прогноза од некои од најсериозните малигни заболувања. Срцевата слабост не е само заболување кое го засега срцето туку и целиот организам, белите дробови, бубрезите и значајно го нарушува животниот квалитет. Таа е хронична, прогресирачка состојба, која бара постојан надзор, лекување и следење од специјалисти за оваа област.
„Превенција денес, здравје утре“ е мотото на Светската недела на подигнување на свеста за срцевата слабост, која трае од 27 април до 3 мај 2026 год. Со какви активности се одбележува и зошто се битни овие кампањи за рано препознавање и дијагностицирање на болеста?
Виш науч. сор. д-р Митевска: Срцевата слабост е глобален проблем кој има брз раст и засега огромна популација на пациенти. Со оглед дека срцевата слабост станува сè почеста, ваквите настани ја ставаат болеста во фокусот, ги мобилизираат здравствените системи и заедниците и го подигаат нејзиното значење. Неделата на подигање на свеста за срцевата слабост во период од 27 април до 3 мај 2026 година е поттикната од страна на Европското здружение по кардиологија, Асоцијацијата за срцева слабост со активности поддржани со сите земји членки на ова здружение, вклучително и нашата држава. Мотото оваа година е „Превенција денес, здравје утре“. Постојат повеќе активности кои се важни за одбележување на овој ден, бидејќи за жал, оваа болест често е недоволно препознаена, доцна дијагностицирана и потценета. Многу луѓе ги мешаат симптомите (замор, отежнато дишење) со стареењето или стресот. Кампањите помагаат луѓето рано да ги препознаат знаците и да побараат лекарска помош на време. Од особено значење е континуираната едукација на лекарите за превенција и лекување на срцевата слабост, но и едукацијата на пациентите за нејзиното значење и рано препознавање на симптомите. Ова овозможува навремено барање на медицинска помош и прегледи. Дополнително, подигањето на свесноста за срцева слабост е поддршка и на семејствата и пациентите, како и влијание на креирање на здравствени политики.
Кои се најчестите ризик-фактори и причини за развој на срцева слабост и зошто нивното навремено препознавање и лекување е од клучно значење?
Виш науч. сор. д-р Митевска: Најчестите причини за појава на срцева слабост или нарушена срцева функција се кардиоваскуларните ризик-фактори кои ги вклучуваат хипертензијата, дијабетесот, покачените маснотии во крвта, обезноста, пушењето. Но, секако, има и дополнителни многубројни причини за развој на срцева слабост како одредени други хронични заболувања, штетни навики и токсини, онколошки третмани, инфекции, болести на залистоците и срцевиот мускул, аритмии, вродени кардиоваскуларни заболувања и состојби. Ризик-факторите, доколку не се детектираат навреме и сериозно не се третираат доведуваат многу често до рана атеросклероза и коронарна болест, која како таква е најчеста причина за срцева слабост. Затоа е од особено значење навремената дијагноза и лекување на горенаведените состојби.
Најчести симптоми се отежнато дишење при физичка активност (качување скали, брзо одење), подоцна и во мирување, ноќно гушење и будење, замор и слабост, намалена издржливост при секојдневните активности, отекување на нозете, глуждовите или стaпалата, а понекогаш и стомакот, како резултат на задржување течности. Исто така, нагло зголемување на телесната тежина, забрзана или неправилна срцева работа, чувство на „прескокнување“ или треперење, градни болки, губење на свест, конфузија, ноќна кашлица или потреба од повеќе перници поради потешко дишење кога индивидуата лежи на рамно
Кои луѓе се најизложени на ризик од развој на срцева слабост и како комбинацијата на повеќе ризик-фактори влијае врз појавата и текот на болеста?
Виш науч. сор. д-р Митевска: Живееме во ера на доминантност на многубројни метаболни ризик-фактори. Луѓето кои се најизложени на ризик од развој на срцева слабост се оние што имаат одредени здравствени состојби, навики или животни карактеристики кои го оптоваруваат срцето со тек на време. Индивидуите кои имаат нерегулиран крвен притисок, нерегулиран дијабетес и дислипидемија, зголемена телесна тежина и обезност, кои пушат, имаат лоши навики и недоволна физичка активност се оние кои имаат најголем ризик за појава, пред сè, на коронарна артериска болест и миокарден инфаркт кој може да доведе до срцева слабост. Тука се и одредени вродени болести на мускулот и фамилијарна предиспозиција. Важно е да се знае дека ризикот значително се зголемува кога повеќе фактори се присутни истовремено. Колку подолго овие ризик-фактори остануваат непрепознаени, недијагностицирани и соодветно нелекувани, толку е поголем нивниот кумулативен ефект врз здравјето и појавата на срцева слабост. Смртноста од ова заболување е голема, особено во покасните фази на болеста и кај пациентите кои имаат сериозно нарушена функција на срцевиот мускул.
Како се развива срцевата слабост, кои се најчестите симптоми и кога една индивидуа треба да побара лекарска помош?
Виш науч. сор. д-р Митевска: Срцевата слабост може да се развива постепено, а симптомите на почетокот се често незначајни, а со тек на времето се влошуваат. И обратно, игнорирањето на почетните симптоми и нелекувањето на ризик-факторите може да доведе до нагла појава на животозагрозувачки симптоми, кои бараат итно лекување и хоспитализација. Најчести симптоми се отежнато дишење при физичка активност (качување скали, брзо одење), подоцна и во мирување, ноќно гушење и будење, замор и слабост, намалена издржливост при секојдневните активности, отекување на нозете, глуждовите или стaпалата, а понекогаш и стомакот, како резултат на задржување течности. Исто така, наглото зголемување на телесната тежина, забрзаната или неправилна срцева работа, чувството на „прескокнување“ или треперење, градните болки, губењето на свеста, конфузијата, ноќната кашлица или потребата од повеќе перници поради потешко дишење кога индивидуата лежи на рамно. Кога ќе се појави кој било од овие симптоми, а особено појава на невообичаен замор и недостаток на воздух, градни болки и забрзана срцева работа како најрани симптоми, треба веднаш да се побара медицинска помош и да се закаже медицински преглед. Особено е важно да се потенцира дека срцевата слабост е состојба што може нагло да се влоши, па затоа раната реакција е клучна.
Дали со навремена превенција и промена на животните навики може да се намали ризикот од развој на срцева слабост?
Виш науч. сор. д-р Митевска: Секако. 80 % од кардиоваскуларните болести се превентабилни и тоа е и најважниот чекор и пораката на Неделата за подигнување на свеста за значењето на срцевата слабост. Превенцијата е клучна за да не дојдеме до оштетување на срцевиот мускул, хоспитализации, скапи лекувања и неизвесен исход. Неделата за подигнување на свесноста за срцева слабост ги потсетува луѓето дека многу ризик-фактори се контролираат: високиот крвен притисок, дијабетесот, покачените маснотии во крвта, обезноста, пушењето, физичката неактивност. Со мали секојдневни чекори можеме да направиме многу. Контролата на крвниот притисок и редовната терапија се клучни и за добра контрола на хипертензијата, дијабетесот и дислипидемијата.
Индивидуите кои имаат нерегулиран крвен притисок, нерегулиран дијабетес и дислипидемија, зголемена телесна тежина и обезност, кои пушат, имаат лоши навики и недоволна физичка активност се оние кои имаат најголем ризик за појава, пред сè, на коронарна артериска болест и миокарден инфаркт кој може да доведе до срцева слабост
Обезноста зазема епидемиски размери, каде што е многу важна физичката активност, исхраната, новите лекови за третман на истата. Упорноста, мотивацијата и едукацијата на пациентите и семејствата е клучна. Живееме во ера на брз развој на модерна терапија за контрола на сите ризик-фактори, современ третман на коронарната артериска болест, болестите на срцевиот мускул и залистоците, како и срцевите аритмии. Но тоа е напредната фаза, затоа велиме „грам превенција чини повеќе од килограм лекување“. Континуираната едукација на лекарите за превенција, навремената дијагноза и лекувањето на овие состојби е многу важен чекор во превенирање и лекување на срцевата слабост. Редовните контроли кај матичен лекар, а кога постои потреба и кај интернист или кардиолог, здравата исхрана, физичката активност, редукцијата на телесната тежина, прекинот на пушење и консумацијата на алкохол, доволниот сон и справувањето со стресот се основните фактори за превенција на срцева слабост. Превенцијата е најуспешна кога се започнува рано и доследно, пред да се појават симптомите.
Редовните контроли кај матичен лекар, а кога постои потреба и кај интернист или кардиолог, здравата исхрана, физичката активност, редукцијата на телесната тежина, прекинот на пушење и консумацијата на алкохол, доволниот сон и справувањето со стресот се основните фактори за превенција на срцевата слабост. Превенцијата е најуспешна кога се започнува рано и доследно, пред да се појават симптомите
Каква е улогата на поединецот, здравствениот систем и општеството во превенцијата на срцевата слабост и зошто е важен заедничкиот пристап?
Виш науч. сор. д-р Митевска: Превенцијата на срцевата слабост подразбира вклучување во процесот на повеќе чинители: здравствените работници и Министерството за здравство со стратегија за кардиоваскуларни превентивни програми, институциите на општеството одговорни за испорачување и промовирање здрави навики и здрава храна уште од детството, едукацијата и навиките на сите индивидуи. Превенцијата на срцевата слабост не зависи само од поединецот, туку и од здравствениот систем и целото општество, бидејќи тие создаваат услови за здрав живот и навремена здравствена заштита. Раната дијагноза и контролата на ризик-факторите се клучни и се најважна улога на примарното здравство преку превентивните прегледи и раното откривање на хипертензија, дијабетес и дислипидемија. Достапноста на современата терапија е исто така важен елемент. Едукацијата на лекарите и превентивните програми, како и кампањите за здрава исхрана и физичка активност, информирањето за ризиците од пушење, дебелина, прекумерно консумирање алкохол, вклучително и законските рамки, се голем придонес во оваа насока. Брзата интервенција при акутни кардиоваскуларни настани бара развиен здравствен систем и едуцирани лекари и кардиолози, што подразбира континуирано вложување во едукации, технологии, дигитализација во здравството. Едукацијата од најрана возраст во училиштата и развивањето здрави навики кај младата популација се важни за идно превенирање на срцевата слабост. Социјалната поддршка и работните средини кои го поддржуваат здравјето се дополнителни чинители во овој процес. Сето ова е важно бидејќи срцевата слабост често се развива од состојби кои може да се спречат или контролираат. Затоа е потребен заеднички пристап: поединец, здравствен и општествен систем. Здравствениот систем обезбедува рано откривање, лекување и едукација, додека општеството создава услови за здрав живот. Заедно тие значително ја намалуваат појавата на срцева слабост и нејзините последици. (Р.П.)
