Многу деца секојдневно се соочуваат со анксиозност, но кај некои таа останува незабележана, скриена зад фасадата на успехот и добрата прилагоденост. Иако однадвор изгледаат како примерни ученици и вредни деца, внатрешно се борат со симптоми кои не се секогаш видливи.
Овој феномен често се нарекува високо функционална анксиозност и погодува милиони деца. Во САД, анксиозност е дијагностицирана кај повеќе од 9 проценти од децата на возраст од 3 до 17 години. Експертите објаснуваат како да ги препознаете знаците и кога е потребно да побарате помош.
Што е високо функционална анксиозност?
Иако терминот „високо функционална анксиозност“ често се користи, важно е да се нагласи дека не станува збор за официјална клиничка дијагноза. Психолозите и психијатрите не ја наведуваат како посебно нарушување во дијагностичките прирачници, но терминот помага да се опише специфична состојба.
Докторката Рејчел Делани од болницата Шепард Прат објаснува дека овој израз се користи за луѓе кои доживуваат високо ниво на внатрешна анксиозност, а истовремено функционираат успешно во секојдневниот живот.
„Иако не станува збор за посебна дијагноза, високо функционалната анксиозност се однесува на лица кои чувствуваат силна внатрешна вознемиреност, но сепак постигнуваат одлични резултати и изгледаат успешни. Нивната анксиозност главно се одвива во нивниот ум и не се манифестира преку избегнување или бурни реакции. Однадвор изгледаат самоуверено, смирено и способно“, објаснува таа.
Кои се најчестите знаци?
Симптомите на анксиозност се разликуваат од дете до дете, но кај високо функционалната анксиозност многу од нив остануваат скриени.
Наместо очигледно избегнување на училиште или социјални ситуации, анксиозноста се манифестира преку внатрешни борби и суптилни однесувања.
Најчестите предупредувачки знаци се:
- Претерано размислување и анализирање на ситуации
- Постојано навраќање на минати грешки
- Внатрешен немир и раздразливост
- Тешкотии со спиењето и несоница
- Хроничен замор
- Интензивен страв од неуспех
- Перфекционизам
- Тешкотија да кажат „не“
- Прекумерна грижа за мислењето на другите
- Потешкотии во изразувањето на сопствените чувства
Кај некои деца може да се појават и нервозни навики како грицкање нокти, чепкање на кожата или постојано тресење со ногата.
Анксиозноста често се манифестира и физички
Според д-р Делани, кај помалите деца анксиозноста неретко се покажува преку физички симптоми.
„Децата со анксиозност можат често да се жалат на болки во стомакот или главоболки, без да постои конкретна медицинска причина“, објаснува таа.
Сепак, клучната разлика е што и покрај ваквите симптоми детето продолжува нормално да функционира во училиштето, дома и во другите активности.
Перфекционизмот може да биде предупредувачки знак
Еден од најчестите надворешни показатели за високо функционална анксиозност е перфекционизмот.
Тинејџерите и децата со ваков тип анксиозност често се исклучително организирани, точни, дисциплинирани и ориентирани кон детали. Тие изгледаат амбициозно, вредно и секогаш подготвено.
Но, зад оваа слика често стои силен страв од грешки и неуспех.
Клиничкиот психолог Аманда Минцер од Чајлд Мајнд Институтот предупредува дека токму перфекционизмот може лесно да ги измами родителите.
„Некои деца кои се борат со анксиозност постигнуваат одлични резултати на училиште. Нивниот перфекционизам често се доживува како позитивна особина, а всушност може да биде знак на анксиозно нарушување“, вели таа.
Што ја предизвикува анксиозноста?
Причините за анксиозноста се сложени и различни кај секое дете.
Семејната историја може да игра значајна улога, бидејќи присуството на анксиозни нарушувања кај други членови на семејството го зголемува ризикот.
Покрај генетските фактори, анксиозноста може да биде поттикната и од:
- Стресни или трауматични животни настани
- Притисок од околината
- Одредени здравствени состојби
- Прекумерен стрес во училиштето
- Проблеми поврзани со употреба на психоактивни супстанции кај постарите адолесценти
Како се лекува анксиозноста кај децата?
Постојат повеќе начини за третман на анксиозност кај децата, а најчесто се применуваат психотерапија и медикаментозна терапија.
Разговорите со психолог или психотерапевт можат да му помогнат на детето подобро да ја разбере својата анксиозност и да научи стратегии за справување со неа.
Според д-р Минцер, кај децата со лесна до умерена анксиозност најчесто прво се препорачува когнитивно-бихејвиорална терапија (КБТ).
„Доколку терапијата сама по себе не доведе до доволно подобрување, може да се воведат и лекови. Кај потешките форми на анксиозност често се препорачува комбиниран пристап – терапија и медикаменти“, објаснува таа.
Во лекувањето на анксиозноста се користат различни групи лекови, но експертите посочуваат дека кај децата најчесто се применуваат антидепресиви од групата на селективни инхибитори на повторно преземање на серотонин.
Не ги игнорирајте „совршените“ деца
Кога детето има добри оценки, е дисциплинирано и не создава проблеми, лесно е да се претпостави дека сè е во ред. Но, токму кај овие деца анксиозноста може долго време да остане незабележана.
Затоа е важно родителите да обрнат внимание не само на постигнувањата, туку и на емоционалната состојба на детето. Понекогаш зад совршената организација, постојаната одговорност и желбата сè да биде беспрекорно може да се крие дете кое тивко се бори со голем внатрешен притисок.
