Еболата повторно предизвикува сериозна загриженост кај здравствените власти. Светската здравствена организација (СЗО) предупредува на опасно и брзо ширење на инфекцијата во делови од Африка, особено во источниот дел на Демократска Република Конго и во Уганда.
Актуелната епидемија е предизвикана од редок сој на вирусот – Бундибугио (Bundibugyo), за кој засега нема одобрена вакцина ниту специфичен антивирусен третман. Генералниот директор на СЗО Тедрос Аданом Гебрејесус изрази „длабока загриженост“ поради брзината и размерите на ширењето на болеста. Според најновите податоци, регистрирани се најмалку 516 сомнителни случаи, од кои 33 се лабораториски потврдени, додека бројот на смртни случаи поврзани со епидемијата достигна 131.
Комбинацијата од брзо ширење, појава на случаи во урбани средини и ограничени капацитети на здравствениот систем во погодените региони дополнително го зголемува ризикот од ескалација на состојбата. Еболата е тешка и често смртоносна вирусна инфекција која се пренесува преку директен контакт со крв или телесни течности на заразено лице или животно.
ШТО ЈА ПРЕДИЗВИКУВА
Еболата е предизвикана од инфекција со еден од неколкуте ортоеболавируси, кои најчесто се наоѓаат во Супсахарска Африка. Постојат 4 типа на ортоеболавируси кои предизвикуваат болест кај луѓето. Еболата за првпат беше идентификувана во 1976 година, по епидемијата во она што денес е Демократска Република Конго (ДРК). Оттогаш, овие вируси периодично се појавуваат од непознат животински домаќин и заразуваат луѓе во неколку африкански земји.
КАКО СЕ ШИРИ
- Помеѓу животните
Научниците веруваат дека африканските овошни лилјаци се вклучени во ширењето на ортоеболавирусите. Овие лилјаци можат да бидат изворот на вирусот. Заразените животни можат да го пренесат вирусот на други животни преку контакт со заразени телесни течности или предмети контаминирани со овие течности.
- Помеѓу луѓето
По почетниот „настан на прелевање“, вирусот може да се шири од човек на човек. Лицето се заразува кога неговата оштетена кожа или слузокожата на очите, носот или устата ќе дојдат во контакт со:
- Крв или телесни течности од лице кое е болно или починало од ебола. Телесните течности вклучуваат урина, плунка, пот, фецес (измет), повраќаница, мајчино млеко и амнионска течност (плодова вода).
- Предмети контаминирани со телесни течности од лице кое е болно или починало од ебола. Ова може да вклучува облека, постелнина, игли и медицинска опрема.
- Заразени животни, како лилјаци, примати или шумски антилопи. Овие вируси можат да се шират преку лов, ракување или јадење заразени животни.
- Семена течност (сперма) од лице кое оздравело од ебола. Ова може да се случи преку орален, вагинален или анален секс. (Нема докази дека ортоеболавирусите се шират преку контакт со вагинални течности од лице кое прележало ебола.)
Кога е можно пренесувањето
Луѓето болни од ебола можат да го пренесат вирусот на други кога ќе почнат да покажуваат симптоми.
НЕКОИ ПРЕЖИВЕАНИ ОД ЕБОЛА СÈ УШТЕ ГО НОСАТ ВИРУСОТ
Напредокот во лекувањето значи дека сè повеќе луѓе ја преживуваат еболата. Понекогаш, луѓето кои ја преживеале болеста можат да го шират вирусот дури и откако симптомите ќе исчезнат. Ова се случува затоа што вирусот останува во одредени делови од телото кои се заштитени (скриени) од имунолошкиот систем.
Лицата со ебола во раната фаза на болеста можат да искусат „суви“ симптоми. Овие симптоми можат да вклучуваат покачена телесна температура, болки, треска и замор. Како што лицето станува поболно, болеста вообичаено прогресира во „влажни“ симптоми, кои можат да вклучуваат дијареја, повраќање и необјасниво крвавење
На пример, вирусот може да остане во семената течност дури и откако лицето ќе оздрави. Дали вирусот е присутен во овие делови од телото и колку долго ќе се задржи, варира кај секој преживеан.
ШТО СÈ УШТЕ УЧИМЕ
Некои луѓе кои преживеале ебола можат да развијат антитела кои траат 10 години или подолго. Ова може да обезбеди одредена заштита од видот на ортоеболавирус кој ги разболел. Научниците не знаат дали преживеаните се имуни доживотно или пак можат да се заразат со друг вид на ортоеболавирус. Тие продолжуваат да ги проучуваат долгорочните ефекти од инфекцијата и учат повеќе за тоа зошто вирусот опстојува кај некои преживеани, со цел да им обезбедат подобар третман и нега.
ФАКТ: Кај пациентите кои починале од ебола, обично уште во раната фаза на болеста се развиваат потешки симптоми. Пациентите кои преживуваат можат да имаат покачена температура неколку дена, а подобрувањето започнува околу шест дена по појавата на симптомите
ЗНАЦИ И СИМПТОМИ НА ЕБОЛА
Рани симптоми
Симптомите на ебола можат да се појават од 2 до 21 ден по контактот со вирусот. Во просек, луѓето почнуваат да покажуваат симптоми 8 до 10 дена по изложеноста. На почетокот, симптомите се општи и се познати како „суви“ симптоми.
„Суви“ симптоми
- покачена телесна температура (треска),
- болки во мускулите и зглобовите,
- силна главоболка,
- слабост и замор,
- воспалено грло.
Здравствените работници можат да ја помешаат еболата со други, почести инфективни болести, како што се: маларија, инфлуенца (грип), тифусна треска, менингококна болест и други бактериски инфекции, како пневмонија.
Еболата не се пренесува преку воздух како грипот, туку исклучиво преку директен контакт со телесни течности
Подоцнежни симптоми
По четири до пет дена боледување, како што состојбата на пациентите се влошува, болеста може да прогресира во „влажни“ симптоми.
„Влажни“ симптоми
- Губење на апетитот.
- Необјасниво крвавење.
- Гастроинтестинални симптоми: мачнина, абдоминална болка (болка во стомакот), дијареја, повраќање
Други симптоми
Други симптоми можат да вклучуваат болка во градите, отежнато дишење, збунетост, црвенило на очите, осип на кожата, икање и епилептични напади.
КОМПЛИКАЦИИ И КОГА ДА СЕ ПОБАРА ПОМОШ
Преживеаните од ебола можат да страдаат од долготрајни компликации, како што се:
- изнемоштеност/замор,
- главоболки,
- болки во мускулите и зглобовите,
- проблеми со очите и видот (заматен вид, болка, црвенило, преосетливост на светлина),
- зголемување на телесната тежина,
- болки во стомакот или губење на апетитот.
Други здравствени проблеми можат да вклучуваат: губење на меморијата, оток на вратот, сува уста, стегање во градите, опаѓање на косата, проблеми со слухот, болка или трпнење во рацете и нозете, воспаление на ткивата околу срцето (перикардитис), воспаление на едниот или на двата тестиси, промени во менструалниот циклус, импотенција, намален или целосно изгубен интерес за секс, тешкотии со заспивање или одржување на сонот, депресија, анксиозност и посттрауматско стресно растројство (ПТСР).
Извор: Центри за контрола и превенција на болести на САД (CDC)
