Навистина е тешко да го слушнете сопственото дете како вели: „Никој не ме сака затоа што сум грд“ или „Не знам да ја решам оваа задача по математика, толку сум глупав“. Ваквите реченици природно предизвикуваат загриженост кај родителите.
„Овие коментари можат да бидат многу потресни, а родителите често се чувствуваат беспомошно и не знаат како да реагираат“, вели лиценцираната терапевтка Сара Кипнес.
Ако вашето дете е премногу самокритично, веројатно се прашувате како тоа влијае врз неговото ментално здравје и како можете да му помогнете да изгради поздрава и попозитивна слика за себе.
Зошто децата се премногу строги кон себе?
Експертите се согласуваат дека прекумерната самокритичност кај децата најчесто е резултат на комбинација од повеќе фактори.
„Најчесто станува збор за спој од темперамент, анксиозност и влијанија од околината“, објаснува Кипнес.
Една од главните причини е вродениот темперамент. На пример, дете кое е природен перфекционист може многу тешко да поднесе една погрешна задача на тест и да почувствува дека целосно потфрлило.
Големо влијание има и средината во која расте детето. Ако постојано слуша критики – кон себе или кон другите – голема е веројатноста и самото да развие таков начин на размислување.
Анксиозноста е уште еден важен фактор. Децата што се склони кон грижи често и најмалите неуспеси ги доживуваат како катастрофа. Една лоша оценка може да ги натера да помислат дека се „лоши ученици“.
Дополнителен притисок создаваат врсниците, но и социјалните мрежи, филмовите и интернет-содржините кои прикажуваат „совршен живот“.
„Важно е децата да разберат дека она што го гледаат на интернет најчесто не е реалност“, предупредуваат експертите.
Седум знаци дека детето е премногу самокритично
Нормално е децата понекогаш да се преиспитуваат, но проблемот настанува кога самокритиката почнува сериозно да влијае врз нивната самодоверба.
Родителите треба да обрнат внимание ако детето:
- често зборува негативно за себе („глуп сум“, „ништо не правам како што треба“);
- се повлекува од врсници или членови на семејството;
- постојано набројува што не му се допаѓа кај себе;
- избегнува нови предизвици или лесно се откажува;
- претерано се вознемирува поради мали грешки;
- не сака да учествува во активности во кои мисли дека нема да биде доволно добро;
- изгледа тажно, нерасположено и помалку заинтересирано за околината.
Што да му кажете, а што да избегнувате
Кога ќе забележите дека детето е престрого кон себе, природна реакција е да му кажете дека е паметно, убаво и совршено. Но експертите велат дека тоа не е секогаш најдобриот пристап.
Наместо веднаш да го разубедувате, обидете се прво да разберете како се чувствува.
На пример: „Гледам дека си тажен поради тестот по математика. Кажи ми што се случи.“
Важно е да не ги минимизирате неговите чувства со реченици како: „Не претерувај“ или „Не зборувај глупости“.
Таквите реакции можат да направат детето да се почувствува неразбрано и уште повеќе да се затвори во себе.
Подобар пристап е: „Гледам дека ова навистина те вознемири“ или „Во ред е да се греши, сите грешиме.“
Како да му помогнете да развие поздрав внатрешен глас
Целта е детето постепено да го замени строгиот внатрешен критичар со поблаг и посочувствителен однос кон себе.
Експертите советуваат родителите да бидат пример. Кога ќе направите грешка пред детето, кажете нешто како: „Дадов сè од себе и тоа е најважно“ или „Во ред е да не бидеме совршени.“
Поттикнете го детето да ги преиспитува негативните мисли. Прашајте го: „Што би му кажал на другар ако зборува така за себе?“
Корисно е и заедно да вежбате позитивни афирмации, особено наутро или пред спиење.
Исто така, фокусирајте се на трудот, а не само на резултатот. Ако детето вредно учело за тест, пофалете го трудот без разлика на оценката.
Кога е потребна стручна помош?
Иако родителите можат многу да помогнат, понекогаш е потребна и стручна поддршка.
Ако самокритичните мисли се упорни, влијаат врз секојдневниот живот на детето или се појавуваат знаци на анксиозност, депресија и повлекување, време е да побарате помош од психолог или терапевт.
Стручните лица можат да му помогнат на детето да развие поздрави механизми за справување со емоциите и да изгради подобра слика за себе.
