Светскиот ден на српестата анемија се одбележува секоја година на 19 јуни и е воспоставен од Обединетите нации како глобална иницијатива за подигање на свеста за српестата анемија. Целта на овој ден е да се подобри разбирањето на болеста, да се унапреди раното откривање и да се поттикне подобра грижа и поддршка за пациентите и нивните семејства ширум светот.
Бидејќи децата со српеста анемија немаат доволно нормални црвени крвни клетки, тие често се чувствуваат многу уморни. Исто така, може почесто да добиваат инфекции од другите деца. Може да растат побавно од своите врсници. Понекогаш кожата и белките на очите имаат жолтеникава боја, позната како жолтица
Темата на Светскиот ден на српестата анемија за 2026 година гласи: „Сузбивање на јазот во преживувањето: еднаквост во грижата за српестата анемија“ (Closing the Survival Gap: Equity in Sickle Cell Disease). Фокусот е ставен на големите разлики во преживувањето и квалитетот на животот кај пациентите во различни делови од светот. Таа повикува на еднаков пристап до дијагностика, третман и современи терапии, без разлика на географските или социјалните услови.
Што е српеста анемија?
Српестата анемија е група состојби во кои црвените крвни клетки го немаат обликот каков што треба да го имаат. Црвените крвни клетки нормално изгледаат како кружни дискови. Но кај српестата анемија тие имаат облик на срп или полумесечина.
Српестите клетки создаваат проблеми затоа што:
- Тие се крути и лепливи и ги блокираат малите крвни садови кога ќе се залепат една за друга. Ова го спречува нормалното движење на крвта, што може да доведе до болка и оштетување на органите.
- Тие се распаѓаат побрзо од нормалните црвени крвни клетки. Тоа доведува до недостиг на црвени крвни клетки, состојба наречена анемија.
Кои се знаците и симптомите на српеста анемија кај децата?
Децата кои имаат српеста анемија може да чувствуваат болка во различни делови од телото кога крвните садови се затнуваат со српести клетки. Болката може да трае неколку часа или неколку дена и може да биде многу силна или само блага. Кога тоа се случува, се нарекува српеста криза.
Болеста најчесто се дијагностицира во детска возраст, па затоа свеста и раната дијагноза се особено важни за навремено лекување и подобар квалитет на живот
Никој не знае точно кога српестите клетки ќе се заглават или кои крвни садови ќе се затнат. Некои работи можат да доведат до српеста криза, како кога човек ќе се изложи на голем студ, ќе се разболи, ќе биде под голем стрес или нема да пие доволно течности. Лекарите и медицинските сестри можат да помогнат со давање лекови за ублажување на болката.
Бидејќи децата со српеста анемија немаат доволно нормални црвени крвни клетки, тие често се чувствуваат многу уморни. Исто така, може почесто да добиваат инфекции од другите деца. Може да растат побавно од своите врсници. Понекогаш кожата и белките на очите имаат жолтеникава боја, позната како жолтица.
Што ја предизвикува српестата анемија?
Српестата анемија е наследна болест. Тоа значи дека не може да се „фати“ од други луѓе како настинка или грип. Децата се раѓаат со оваа болест кога двајцата родители ќе им го пренесат генот за српеста анемија на своите деца.
Како се лекува?
Децата со српеста анемија треба да ги примаат сите препорачани вакцини. Повеќето исто така земаат пеницилин, лек кој помага да се спречат инфекциите. Лекар може да препише и витамин наречен фолна киселина, кој му помага на телото да создава нови црвени крвни клетки. Друг лек, хидроксиуреа, може да ги направи српестите црвени крвни клетки помалку лепливи и помалку склони кон предизвикување проблеми.
Земањето лекови не ја лекува српестата анемија, но може да помогне децата да не се разболуваат. Лековите за болка исто така помагаат тие да се чувствуваат подобро кога имаат српеста криза. Децата со српеста анемија понекогаш мора да одат во болница ако имаат силна болка или сериозна инфекција. Во болница може да добијат течности, антибиотици или други лекови.
Српестата анемија е наследно заболување на крвта кое влијае на црвените крвни клетки, правејќи ги крути и со неправилна форма, што може да доведе до намален пренос на кислород, болни епизоди и сериозни здравствени компликации. Најчесто се дијагностицира во детска возраст, па затоа свеста и раната дијагноза се особено важни за навремено лекување и подобар квалитет на живот
Понекогаш децата со српеста анемија имаат потреба од трансфузија на крв. Тоа е начин да се внесат здрави крвни клетки директно во телото на детето. Во некои случаи, трансплантација на коскена срцевина може да ја излечи српестата анемија. Трансплантацијата на коскена срцевина ги заменува српестите клетки со здрави клетки од некој друг. Тие се ризични и не се погодни за секого, па научниците работат на други начини за лекување на српестата анемија.
Што може детето да прави за да остане здраво?
Живеењето со српеста анемија може да биде фрустрирачко и понекогаш болно. За подобро справување, детето треба:
- Да ги зема лековите како што е препорачано од лекарот.
- Да избегнува работи што можат да предизвикаат болка, како изложување на студено или на многу топло време.
- Да разговара со лекар за тоа кои активности се соодветни за него и кои треба да ги избегнува.
- Да не пуши, да не пие алкохол и да не користи дроги.
- Да пие многу течности и да се одмора доволно.
- Да му каже на возрасен ако не се чувствува добро.
