Иако лажењето обично не се поврзува со доенчиња, нова студија покажува дека бебињата веќе на возраст од осум месеци можат да почнат да ги испробуваат границите на измамата. Сепак, педијатрите истакнуваат дека тоа всушност може да биде добар знак што укажува на когнитивниот развој на детето.
Според новото истражување, раното експериментирање со лажење покажува дека мозокот на детето се развива во насока на социјална интелигенција и вештини за решавање проблеми, а разбирањето дека ваквото однесување е нормално може да им помогне на родителите да реагираат смирено и да изградат доверба со своето дете.
Што всушност значи дека бебе да лаже?
Лажењето и измамата кај толку мали деца се разликуваат од она што обично го подразбираме под тие поими. Нова студија објавена во списанието Cognitive Development открива дека децата разбираат и користат измама многу порано отколку што се мислеше, но тоа не значи дека се лукави или неморални. Станува збор за природен процес на учење и тестирање на граници.
„Овде не станува збор за смислени ‘лаги’ какви што можат да измислуваат постарите деца и тинејџери“, вели Санам Хафиз, невропсихолог.
Според Ема Мареј, клинички психолог во детската болница Phoenix Children’s, авторите на студијата раната измама ја дефинираат како „намерно кршење правила за да се избегнат последици или да се оствари материјална корист“. Сепак, таа додава дека „таа дефиниција може да се примени на постари мали деца и предучилишна возраст опфатени со студијата, додека однесувањата забележани кај доенчињата поверојатно се одраз на родителските перцепции, а не ‘вистинско’ измамничко однесување“.
Како тогаш изгледа ваквото однесување? Д-р Хафиз објаснува дека тоа може да биде едноставно како бебе што плаче за некој да го земе в раце, а престанува да плаче веднаш штом тоа ќе се случи. „Може да станува збор и за мало дете кое брзо ја крие чоколадата кога ќе чуе дека се приближувате или за двегодишник кој пркосно вели ‘Не, мама! Не сум јас!’ додека чоколадата сè уште му е размачкана по лицето“, објаснува таа.
Во суштина, станува збор за симпатични или смешни ситуации што повеќето родители веќе ги доживеале. „Родителите често се шокирани кога ќе ги уверам дека тоа е нормално“, вели д-р Хафиз. „Манипулативно? Можеби. Но, тоа е и дете кое учи да земе предвид што другата личност знае или не знае и да ги темели своите постапки на тоа сознание.“
Клучни наоди од истражувањето
Истражувачите во студијата анкетирале родители на повеќе од 750 деца на возраст од раѓање до 47 месеци за измамничкото однесување на нивните деца. Важно е да се напомене, како што истакнува д-р Мареј, дека наодите се базираат на извештаи од родители, а не на директно набљудување на однесувањето на доенчињата.
„Таквите модели можат да бидат корисни за истражување на обрасци, но го отежнуваат толкувањето на резултатите во конкретни, реални рамки – особено кај доенчињата, каде што и однесувањето и намерата зад него тешко се дефинираат и мерат“, објаснува д-р Мареј.
Според авторите на студијата, најраниот забележан случај на дете што разбира и користи измама бил на возраст од осум месеци. „Резултатите предвидуваат дека 25 проценти од децата ја разбираат измамата до 18-тиот месец, а ја користат веќе на 16 месеци“, додава д-р Мареј.
Зошто бебињата воопшто би измамувале?
Се поставува прашањето зошто бебињата и малите деца понекогаш би лажеле. Експертите се согласуваат дека ваквото однесување не произлегува од манипулација, туку е дел од нормалниот детски развој.
„Моето стручно мислење е дека измамата кај доенчињата е во суштина знак за здрав развој на мозокот, а не алармантно однесување, и оваа студија правилно го прикажува тоа“, вели д-р Хафиз. Таа истакнува дека фактот што малите деца експериментираат со лажење покажува дека социјалната интелигенција се развива порано отколку што се мислело.
Слично мислење има и Моли О’Шеа, педијатар и експерт за родителство. „Раната измама е нормален и здрав дел од развојот, а на многу начини и знак дека мозокот на вашето дете функционира добро“, вели таа. За да измами некого, детето мора да разбере дека знае нешто што вие не го знаете и да предвиди како ќе реагирате. „Тоа е навистина софистицирано размислување за едногодишно или двегодишно дете“, додава д-р О’Шеа.
Иако наодите од истражувањето се интересни, педијатрите и психолозите се согласуваат дека треба да се разгледуваат во поширок контекст и дека се потребни дополнителни истражувања за целосно да се разберат нивните импликации.
Д-р Мареј појаснува дека, со оглед на тоа што наодите се базираат на родителски перцепции, тешко е да се знае зошто изгледа дека бебињата ги измамуваат родителите и колку од тоа е навистина реално. „Потребни се повеќе истражувања што можат да го раздвојат влијанието на родителските перцепции за намерата од вистинското однесување на доенчињата. Ова е особено важно бидејќи студијата се потпира на извештаи од родители за однесувањето и намерата“, истакнува таа.
Иако импликациите допрва треба да се утврдат, д-р Хафиз ги смета резултатите за интригантни. „За мене, главната порака од оваа студија е дека децата можат да лажат многу порано отколку што очекуваме“, вели таа. „Тоа ме изненади, бидејќи лажењето често се смета за понапредна социјална вештина што не би ја очекувале кај толку мали деца.“
Што значи тоа за родителите?
Значи, дали треба да се загрижите ако забележите дека вашето бебе или мало дете лаже? Според експертите, заклучокот е дека можете да бидете поблаги кон вашите деца кога ќе забележите вакво однесување.
„Родителите кои знаат дека детските лаги се развојно нормални ќе паничат помалку и помалку ќе ги казнуваат своите деца“, вели д-р Хафиз. „Тоа е важно бидејќи реакцијата на старателот на ова однесување ја обликува довербата во развојот на детето.“
Сепак, нормално е да се чувствувате фрустрирано или вознемирено кога вашето дете почнува да лаже, особено во предучилишна возраст. Д-р Мареј се надева дека оваа студија ќе обезбеди потребен контекст и ќе им помогне на родителите да разберат дека ваквото однесување е нормално. Таа ги охрабрува родителите да земат длабок здив и да размислат што навистина се случува со нивното дете.
„Ако сте под стрес или преоптоварени кога вашето дете лаже, може да биде корисно да застанете и да размислите како вашето толкување на однесувањето на детето го обликува вашиот емоционален одговор“, советува д-р Мареј. „Ако одредено толкување води до фрустрација или вознемиреност, разгледувањето алтернативни објаснувања може да ви помогне да се чувствувате посмирено и да реагирате на начин што е во согласност со вашите родителски цели.“
